Uwaga: oficjalne statystyki najczęściej łączą agrest z innymi krzewami owocowymi. Dane ilościowe mają charakter szacunków opartych na raportach branżowych, dostępnych statystykach GUS i analizach rynku do 2024 r. ARiMR publikuje zbiorcze dane z wniosków o płatności, lecz nie zawsze w rozbiciu na sam agrest – poniższe wartości mają charakter przybliżony.
Powierzchnia uprawy agrestu w Polsce
W oparciu o deklaracje składane przez rolników we wnioskach o płatności do ARiMR oraz dostępne opracowania branżowe można zarysować dość wyraźny trend spadkowy:
- początek lat 2000 – szacunkowo 5–7 tys. ha agrestu (w tym wiele starszych, ekstensywnych kwater);
- ok. 2010 r. – spadek areału o ok. 30–40% względem początku dekady;
- w latach 2020–2023 r. – deklarowany areał agrestu w gospodarstwach ubiegających się o płatności stabilizuje się na poziomie ok. 1,5–3 tys. ha.
- w roku 2025 agrest w Polsce rósł na ok. 1250 ha.
Głównym powodem jest chęć uprawy bardziej dochodowych gatunków jagodowych, a także mniejsze zainteresowanie agrestem deserowym i niskie ceny skupu przy rosnących kosztach pracy.
Czytaj także:
Najwięcej plantacji znajduje się w tradycyjnych rejonach sadowniczych: w województwach mazowieckim, lubelskim, świętokrzyskim i łódzkim, a także w Wielkopolsce, na Kujawach i Dolnym Śląsku. Sporo nasadzeń funkcjonuje też w Małopolsce i na Podkarpaciu, gdzie agrest jest często elementem zdywersyfikowanej produkcji jagodowej, sprzedawanej lokalnie lub bezpośrednio z gospodarstwa.
Wielkość zbiorów i plony z hektara
Zmniejszenie powierzchni przełożyło się na spadek krajowej produkcji. Obecnie szacuje się, że realna zdolność produkcyjna polskich plantacji nie przekracza 10 tys. t w skali roku.
Faktyczna wielkość uzyskiwanego plonu zależna jest głównie od wahań pogodowych Średni plon w skali kraju ocenia się na 5–8 t/ha. Nowoczesne, dobrze prowadzone plantacje, często wyposażone w nawadnianie, są w stanie osiągać 8–12 t/ha, a nawet więcej. Z kolei stare, zaniedbane nasadzenia plonują często na poziomie 2–4 t/ha, co przy obecnych kosztach produkcji stawia pod znakiem zapytania ich opłacalność.
Pogoda i klimat – kluczowe czynniki plonowania
W ostatnich latach to właśnie zjawiska pogodowe i zmiany klimatu w największym stopniu decydowały o plonowaniu agrestu.
Agrest wcześnie rozpoczyna wegetację, dlatego jest szczególnie wrażliwy na wahania temperatury wiosną. Ciepłe okresy pod koniec zimy i na początku marca przyspieszają pękanie pąków i kwitnienie. Gdy po takim ociepleniu przychodzą przymrozki, uszkodzeniu ulegają pąki kwiatowe i młode zawiązki. Lokalnie prowadziło to w minionych sezonach do strat sięgających nawet 70% plonu.
Drugim istotnym problemem jest susza. Na lżejszych glebach brak opadów wiosną i latem ogranicza wzrost pędów i owoców. Rośliny reagują stresem wodnym, owoce są drobniejsze, a część zawiązków opada przed dojrzewaniem. Plantacje wyposażone w nawadnianie kropelkowe radzą sobie zdecydowanie lepiej, co uwidacznia różnice w plonowaniu między gospodarstwami inwestującymi w infrastrukturę a tymi pracującymi wyłącznie w oparciu o naturalne opady.
Coraz częściej pojawia się także problem upałów. Długie fale wysokich temperatur przyspieszają dojrzewanie i skracają okno zbioru, co utrudnia organizację pracy. W skrajnych sytuacjach owoce ulegają oparzeniom słonecznym, szybciej miękną na krzewie i gorzej znoszą transport oraz ewentualne, krótkotrwałe przechowywanie.
Zastosowanie agrestu i kierunki sprzedaży
Znaczna część krajowej produkcji trafia do przetwórstwa – przede wszystkim do wytwórców dżemów, konfitur, soków, win i mrożonek. Agrest pozostaje ważnym surowcem w segmencie tradycyjnych przetworów owocowych, choć na tle maliny, porzeczki czarnej czy ostatnio także borówki jego znaczenie jest mniejsze.
Na rynku deserowym agrest ma charakter produktu niszowego. Kupowany jest najczęściej sezonowo, przez świadomych konsumentów ceniących tradycyjne smaki lub przygotowujących domowe przetwory. Sprzyja mu rosnące zainteresowanie lokalną żywnością i krótkimi łańcuchami dostaw – coraz częściej trafia do odbiorców poprzez sprzedaż bezpośrednią, rynki lokalne i niewielkie sklepy specjalistyczne.
Perspektywy dla rynku agrestu w Polsce
W najbliższych latach agrest pozostanie prawdopodobnie gatunkiem niszowym, utrzymywanym głównie w gospodarstwach jagodowych jako element dywersyfikacji produkcji oraz surowiec dla przetwórstwa tradycyjnego i rzemieślniczego. Z jednej strony ograniczać go będą konkurencyjność innych gatunków, wahania cen, problemy z pracą sezonową i rosnące ryzyko pogodowe. Z drugiej – sprzyjać mu może moda na lokalne, „stare” gatunki, rozwój małych przetwórni oraz lepsze odmiany i technologie.
Przyszłość uprawy agrestu w Polsce będzie zależeć od tego, na ile producenci zdołają połączyć nowoczesną technologię i inwestycje w infrastrukturę z umiejętnym budowaniem własnych kanałów sprzedaży oraz oferty produktów o wyższej wartości dodanej.
