Ochrona hybrydowa: biologia wspiera chemię
W centrum wykładu znalazła się koncepcja ochrony hybrydowej. Celem nie jest tu zastąpienie środków konwencjonalnych preparatami biologicznymi, lecz ich świadome połączenie. W praktyce pierwsza część sezonu opiera się głównie na preparatach chemicznych, a w miarę zbliżania się do zbiorów coraz większą rolę przejmują rozwiązania mikrobiologiczne i biostymulatory. - To właśnie wtedy, gdy temat karencji i pozostałości staje się kluczowy handlowo, biologia pozwala utrzymać wysoki poziom ochrony bez ryzyka przekroczenia norm. – mówił we wstępie Wojciech Niemiec.
Takie podejście idealnie wpisuje się w metodykę integrowanej produkcji borówki wysokiej, która wprost wymaga stosowania zarejestrowanych preparatów mikrobiologicznych oraz środków o działaniu mechanicznym lub fizycznym przeciwko wybranym szkodnikom. W praktyce wymóg formalny staje się punktem wyjścia do budowy nowoczesnego, bardziej elastycznego programu ochrony.
Biostymulacja jako fundament: StimEfekt, Remedy Complex i Maral
Prelegent zaczął od biostymulacji, podkreślając, że silna, dobrze odżywiona roślina lepiej reaguje na stres, a każdy zabieg ochronny „pracuje” na niej efektywniej. Dlatego w programie Agrosimex biostymulatory traktowane są jako fundament, a nie kosmetyczny dodatek.
StimEfekt przeznaczony jest do ochrony borówki przed skutkami stresów abiotycznych, przede wszystkim uszkodzeń mrozowych, ale także suszy i nagłych spadków temperatury. Składniki preparatu zwiększają aktywność fotosyntezy, poprawiają gospodarkę wodną i pobieranie składników pokarmowych, a także regulują aktywność enzymów odpowiedzialnych za reakcję rośliny na stres.
Najważniejsze praktyczne informacje o że StimEfekt to:
- Rola: biostymulator antystresowy chroniący krzewy przed skutkami mrozu, suszy i nagłych zmian temperatury.
- Działanie: zwiększenie aktywności fotosyntezy, poprawa gospodarki wodnej i pobierania składników pokarmowych, regulacja reakcji rośliny na stres.
- Termin: zabiegi przed kwitnieniem, w trakcie kwitnienia i bezpośrednio po kwitnieniu.
Remedy Complex pełni rolę nawozu dolistnego zawierającego miedź i siarkę. Z jednej strony uzupełnia niedobory tych pierwiastków, z drugiej – stymuluje naturalne mechanizmy obronne roślin przed chorobami grzybowymi i bakteryjnymi. Miedź w tym produkcie jest skompleksowana, co poprawia jej przemieszczanie się w roślinie i sprzyja lepszemu transportowi wody oraz składników pokarmowych. Dodatek aminokwasów wspiera metabolizm, wzrost i odporność krzewów na stres. Remedy Complex stosuje się od pojawienia się pierwszych liści, na początku kwitnienia oraz po zbiorach, gdy roślina odbudowuje aparat asymilacyjny.
Maral to biostymulator oparty na ekstrakcie z alg morskich, zawierający fitohormony, aminokwasy, witaminy i kwas alginowy. Jego główne zadanie to poprawa odżywienia roślin oraz zwiększenie ilości i jakości plonu. Preparat poprawia funkcjonowanie aparatów szparkowych, co prowadzi do lepszej gospodarki wodnej i wyższej odporności na suszę. W borówce Maral stosuje się przed kwitnieniem, po kwitnieniu oraz w fazie wzrostu owoców, aby roślina mogła maksymalnie wykorzystać swój potencjał plonotwórczy.
Choroby odglebowe – zagrożenie, którego nie widać
Objawy szarej pleśni, antraknozy czy mączniaka na liściach i owocach są łatwe do rozpoznania. Znacznie trudniej w porę wychwycić choroby odglebowe. Patogeny uszkadzające system korzeniowy przez długi czas pozostają „niewidzialne”, a sygnałem ostrzegawczym jest dopiero osłabienie czy zamieranie całych krzewów. Na tym etapie interwencja jest zwykle spóźniona, a straty – nie do uniknięcia.
Dlatego w programie Agrosimex tak dużą rolę odgrywają preparaty mikrobiologiczne zasiedlające glebę i ryzosferę. Ich zadaniem jest stworzenie biologicznej bariery, zanim patogen wejdzie w kontakt z korzeniami. Kluczowym narzędziem w tym obszarze jest BioControl T34 – fungicyd biologiczny oparty na Trichoderma asperellum, zarejestrowany m.in. do stosowania w borówce wysokiej w polu.
Biocontrol T34: Trichoderma w ochronie systemu korzeniowego
Biocontrol T34 zawiera wyselekcjonowany szczep Trichoderma asperellum skuteczny w ograniczaniu takich patogenów, jak Phytophthora, Pythium czy Fusarium. Działa przede wszystkim na zasadzie konkurencji – zasiedla strefę korzeniową, zajmuje przestrzeń i korzysta z dostępnych zasobów, ograniczając możliwości rozwoju grzybów chorobotwórczych. Tworzy biologiczną „osłonę” wokół systemu korzeniowego, która utrudnia patogenom wnikanie do tkanek rośliny.
Jednocześnie Trichoderma działa trochę jak mikoryza – zwiększa efektywną strefę chłonną korzeni, poprawiając pobieranie wody i składników pokarmowych.
Najważniejsze praktyczne cechy Biocontrol T34 to:
- Rola: biologiczny fungicyd do ochrony przed chorobami odglebowymi w borówce (m.in. Phytophthora, Pythium, Fusarium).
- Mechanizm: konkurencja w strefie korzeniowej i „mikoryza plus” – bariera biologiczna oraz lepsze pobieranie wody i składników.
- Stosowanie: przede wszystkim zapobiegawczo; zamaczanie sadzonek lub oprysk podłoża przed założeniem plantacji oraz aplikacja przez fertygację (ok. 0,5 kg/ha, często dzielone na 2 × 0,25 kg/ha).
Najlepsze efekty uzyskuje się przy temperaturze gleby 12–25°C, wilgotności podłoża na poziomie około 60–70% oraz kwaśnym odczynie (pH 4,0–6,0), typowym dla borówki. Podczas aplikacji przez fertygację należy usunąć filtry piaskowe, a po zakończeniu zabiegu przepłukać instalację czystą wodą. Jak każdy produkt mikrobiologiczny, Biocontrol T34 nie wymaga karencji ani prewencji, co ułatwia jego włączanie do programu ochrony także w drugiej części sezonu.
Mechaniczna kontrola szkodników
Metodyka integrowanej produkcji borówki wysokiej zaleca, aby w zwalczaniu takich szkodników jak przędziorki czy miseczniki przynajmniej raz zastosować środek o działaniu mechanicznym lub fizycznym. Odpowiedzią na tę potrzebę jest Nex Pro – produkt na bazie związków silikonowych.
Działa on czysto fizycznie. Po naniesieniu na roślinę ciecz robocza tworzy na powierzchni ciała szkodnika film, który unieruchamia go i utrudnia żerowanie oraz oddychanie. Owad nie może się przemieszczać, nie pobiera pokarmu i obumiera. Najlepsze efekty uzyskuje się na wczesnych stadiach rozwojowych szkodników.
Nex Pro można stosować w borówce przeciw mszycom, przędziorkom i misecznikom. Produkt nie pozostawia pozostałości w owocach, nie generuje ryzyka powstania odporności i dobrze wpisuje się w oczekiwania rynku dotyczące „czystych” owoców. Warunkiem skuteczności jest dobre pokrycie roślin cieczą roboczą oraz unikanie zabiegów w czasie kwitnienia i największych upałów.
Polskie bakterie przeciw szarej pleśni i antraknozie
Pantoea Care to preparat mikrobiologiczny opracowany na bazie polskich szczepów bakterii Pantoea, wyizolowanych z rodzimych gleb przez naukowców Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach. Dzięki temu są one bardzo dobrze przystosowane do naszych warunków klimatycznych. Badania prowadzone na borówce wysokiej wykazały, że produkt skutecznie ogranicza szarą pleśń i antraknozę, a jednocześnie wydłuża trwałość pozbiorczą owoców.
Bakterie Pantoea działają wielotorowo: produkują metabolity o działaniu antybiotycznym i enzymy rozkładające ściany komórkowe patogenów grzybowych, konkurują z nimi o przestrzeń i zasoby (w tym związki żelaza), a przy okazji wywierają efekt biostymulujący, poprawiając wzrost i kondycję krzewów.
Do najważniejszych informacji o Pantoea Care należą:
- Rola: preparat mikrobiologiczny przeciwko szarej pleśni i antraknozie, wydłużający trwałość pozbiorczą owoców borówki.
- Mechanizm: antybioza (metabolity i enzymy), konkurencja o przestrzeń i żelazo, dodatkowy efekt biostymulujący.
- Miejsce w programie: element ochrony hybrydowej bliżej zbiorów i w trakcie zbiorów (ok. 0,5 kg/ha co 7 dni, przy silnej presji co 3–4 dni), szczególnie tam, gdzie kluczowe są brak pozostałości i długa trwałość owoców.
W doświadczeniach polowych Pantoea Care nie był stosowany zamiast chemii, lecz jako jej uzupełnienie. Pierwsze zabiegi wykonywano środkami konwencjonalnymi, a kolejne – bliżej zbiorów – już z użyciem preparatu mikrobiologicznego. W sezonie wykonuje się zwykle od dwóch do sześciu zabiegów, zależnie od warunków i nasilenia zagrożenia. Pantoea Care można stosować zarówno w gospodarstwach konwencjonalnych, jak i ekologicznych – produkt posiada odpowiedni certyfikat. Zabiegi najlepiej wykonywać rano lub wieczorem, z użyciem wody niechlorowanej, zachowując odstęp kilku dni względem produktów na bazie miedzi i srebra.
Nowy standard ochrony borówki
Wymogi integrowanej produkcji borówki wysokiej przyspieszają zmianę podejścia do ochrony plantacji. Coraz wyraźniej widać, że klasyczny program chemiczny, uzupełniony o biostymulatory i preparaty mikrobiologiczne, daje realne korzyści: zdrowsze krzewy, stabilniejsze plony, mniej strat w trakcie zbioru i przechowywania oraz większe bezpieczeństwo handlowe owoców.
Włączenie do ochrony takich produktów, jak Biocontrol T34 w strefie korzeniowej, Next Pro w interwencyjnej walce ze szkodnikami, Pantoea Care przeciwko szarej pleśni i antraknozie oraz StimEfekt, Remedy Complex i Maral w roli biostymulatorów, sprawia, że program staje się bardziej elastyczny i odporny na zmienne warunki sezonu.
- Dla wielu producentów to właśnie konkretne doświadczenia z pól – mniej zamierających roślin, mniej porażonych jagód, dłużej utrzymująca się jakość po zbiorze – stają się argumentem, by traktować rozwiązania mikrobiologiczne Agrosimex nie jako obowiązek „pod ekoschemat”, lecz jako stały, strategiczny element nowoczesnej ochrony borówki – skonkludował swe wystąpienie ekspert Agrosimex.
