Zapraszam na filmową relację z gospodarstwa. W załączonym materiale Mateusz Nowacki mówi o głównych wyzwaniach z jakimi mierzy się te wiosny. Poruszył też wątki dotyczące minionego sezonu i zimowania malin w tunelu:

Przędziorki, przymrozki, woda

Na pierwszy plan, gdy mowa o problemach do rozwiązania, przebija się silna tej wiosny presja przędziorków. Choć styczeń i luty były dość mroźne, to najpierw długa i ciepła jesień, a potem słoneczny i także bardzo ciepły marzec sprawiły, że można było obserwować spora liczbę przezimowanych samic. W gospodarstwie Mateusza Nowackiego do dnia mojej wizyty, tj. do 21.04.2026 r., wykonano już łącznie 4 zabiegi, których celem było utrzymanie populacji szkodnika w ryzach. To bardzo ważne w kontekście zapewnienia roślinom dobrej zdrowotności, która przełoży się wysokie plonowanie.

Mateusz Nowacki w swym gospodarstwie - kwatera z odmianą ‘Serena‘ prowadzoną na podwójny zbiór

FOTO: Michał Piątek

Kolejnym wyzwaniem są przymrozki. Myliłby się ten, który uznałby że skoro zima była ostra, to wiosna będzie ciepła. Minione dwie noce zdecydowanie nie należały do ciepłych. Tam, gdzie panowało choć częściowe zachmurzenie, termometry nie wykazały ujemnych wartości, ale były też i takie miejsca w kraju, gdzie przy gruncie notowano -4°C. Dlatego też z tunelu nie usunięto agrowłokniny – jej pasy wiszą na podporach malin gotowe do użycia, jeśli zaszłaby taka potrzeba.

Zeszłoroczne doświadczenia Mateusza Nowackiego sugerują, że ‘Serena’ jest odmianą wrażliwą na nadmiar wody. Choć jej wymagania w zakresie podlewania czy fertygowania są duże, to w okresach, gdy transpiracja słabnie, nie należy przesadzać. Nadmiar wody w glebie prowadzi do rozdwajania owoców i generalnej utraty ich spoistości i jakości.

Warto obejrzeć powyżej zamieszczony film. Gospodarz podejmuje w nim wszystkie wspomniane powyżej zagadnienia. Przy okazji można też zapoznać się z kondycją roślin na początku trzeciej dekady kwietnia.

Fragment gospodarstwa Mateusza Nowackiego

FOTO: Michał Piątek

Zachęcam do zapoznania się z poniżej zamieszczonym materiałem filmowym. Nagrany został on na tej samej plantacji, która za plan zdjęciowy posłużyła miesiąc temu. Różnica w ulistnieniu i wzroście nowych pędów jest oszałamiająca:

Nawożenie, ale nie tylko

Choć wątkiem przewodnim materiału filmowego zamieszczonego powyżej jest nawożenie połączone z biostymulacją, to przedstawiciel Timac Agro uwagę zwraca na inne jeszcze czynniki.

Czytaj także:

przymrozki wracają

Przymrozki i śnieg wracają. Jagodowym grożą kolejne uszkodzenia

Przede wszystkim zachęca do tego, by lustrować dokładnie plantacje. Pozwala to zarówno stwierdzić niedobory, jak i w porę zdiagnozować nadejście silnej presji szkodników. W tym roku, pomimo ostrawej zimy i wykonania na plantacji zabiegów przeciw przędziorkom, szkodniki wciąż obecne są na plantacjach.

Pomimo zabiegów insektycydowych szkodniki wciąż widoczne są na liściach

FOTO: Michał Piątek

Odrębnym zagadnieniem są wahania temperatury powietrza w tunelach. Choć marzec cechował się bardzo obfitym usłonecznieniem, a i w kwietniu dni z ładną pogodą nie brakuje jak dotąd, to nocami potrafi być bardzo zimno. To sprawia, że z jednej strony wegetacja w tunelach nabiera tempa, a z drugiej zaś powstaje ryzyko wystąpienia uszkodzeń mrozowych i stresu.

Kondycja plantacji nadzorowanej przez Jacka Witkowskiego jest bardzo dobra, co dowodzi kunsztu doradcy. Tym bardziej warto obejrzeć powyższy film, by wziąć pod uwagę jego zalecenia i być może częściowo lub w całości wdrożyć je na własnej plantacji.

W Peru malina coraz wyraźniej postrzegana jest jako strategiczna alternatywa dla dywersyfikacji produkcji owoców. Jej znaczenie rośnie zwłaszcza w kontekście dynamicznie zwiększającego się globalnego popytu na owoce jagodowe oraz korzystnych parametrów produkcyjnych tego gatunku. Podczas webinarium „Tendencias comerciales del cultivo de frambuesa en el Perú”, zorganizowanego przez Agromercado – jednostkę podlegającą Ministerstwu Rozwoju Rolnictwa i Nawadniania (Midagri) – omówiono aktualne trendy i perspektywy rynkowe dla maliny jako owocu jagodowego o wysokiej wartości dodanej. Dyskusja pokazała, że Peru coraz poważniej traktuje ten kierunek rozwoju sadownictwa.

Światowa produkcja malin rośnie, a wraz z nią handel mrożonkami

Z zaprezentowanych danych wynika, że światowa produkcja malin w 2024 r. osiągnęła poziom 920 tys. ton. Wzrost ten napędzają takie kraje jak Rosja, Meksyk, Serbia, Stany Zjednoczone i Polska, które od lat konsekwentnie rozwijają ten segment.

Dynamiczny rozwój widać również w handlu międzynarodowym mrożonymi owocami jagodowymi, do których zalicza się m.in. maliny, jeżyny i porzeczki. Wartość tego rynku w 2024 r. sięgnęła około 1,251 mld dolarów.

Europa napędza popyt i stawia na zdrowe żywienie

Jednym z kluczowych motorów popytu na maliny pozostaje Europa. Unia Europejska utrzymuje pozycję najważniejszego rynku konsumpcyjnego dla tej grupy owoców. Dobrym przykładem są Niemcy, gdzie spożycie malin na mieszkańca wynosi już około 5 kg rocznie i nadal rośnie. To otwiera przestrzeń dla dostawców zdolnych do zapewnienia stabilnych dostaw, wysokiej jakości oraz spełnienia rygorystycznych wymogów sanitarnych.

Walory handlowe malin wzmacnia ich profil żywieniowy – owoce te są bogate w antyoksydanty, błonnik i witaminę C, a ich prozdrowotny wizerunek doskonale wpisuje się w rosnącą popularność zdrowego stylu życia i świadomego odżywiania wśród europejskich konsumentów. Dzięki temu maliny zyskują mocną pozycję zarówno w sprzedaży owoców świeżych, jak i w ofercie mrożonek oraz przetworów.

Eksport malin z Peru: dominują mrożonki i rynek USA

Obecnie peruwiańska produkcja malin jest ukierunkowana przede wszystkim na eksport w formie mrożonek. Aż 95% wolumenu trafia na rynek amerykański, a pozostałe 5% do Chile. Taka struktura sprzedaży pokazuje wyraźną koncentrację geograficzną i jednocześnie ujawnia duży, niewykorzystany potencjał ekspansji na inne kierunki, zwłaszcza do Europy.

Jednocześnie malina wciąż pozostaje w Peru uprawą na stosunkowo wczesnym etapie rozwoju, zwłaszcza w porównaniu z dobrze ugruntowaną pozycją borówki wysokiej. Przedstawiciele Midagri podkreślają jednak, że o powodzeniu dalszego rozwoju tego sektora zadecyduje zdolność do szybkiego skalowania produkcji, dobra organizacja podaży, utrzymanie wymaganych przez odbiorców wolumenów oraz zapewnienie sprawnej logistyki eksportowej.

Eksporterzy widzą w malinach nową szansę

Rosnący potencjał malin nie umyka uwadze dużych firm eksportowych działających na terenie Peru. Coraz więcej wiodących przedsiębiorstw rozważa włączenie tego gatunku do swojego portfolio, przede wszystkim z myślą o eksporcie w formie mrożonej.

Jedną z ważnych przewag malin jest ich elastyczność handlowa. Owoce mogą trafiać zarówno na rynek krajowy w formie świeżej, zaspokajając rosnący popyt wewnętrzny, jak i do przetwórstwa na produkty o wartości dodanej. Dotyczy to zarówno tradycyjnych wyrobów, takich jak soki, koncentraty czy dżemy, jak i bardziej zaawansowanych produktów funkcjonalnych oraz mrożonek wykorzystywanych w gastronomii i przemyśle spożywczym. Segment mrożonek otwiera z kolei drogę do dalszej ekspansji na rynkach zagranicznych, gdzie rośnie zapotrzebowanie na stabilne dostawy owoców jagodowych do dalszego przetwórstwa.

Nowy gracz na globalnym rynku malin

Przesłanie płynące z peruwiańskiego webinarium jest jednoznaczne: malina staje się w Peru strategiczną uprawą, która może znacząco poszerzyć ofertę eksportową kraju o produkt o wysokiej wartości i rosnącym znaczeniu na rynkach światowych. Rozwój sektora malinowego w tym kraju oznacza, że na globalnej mapie producentów malin pojawia się kolejny poważny gracz.

Źródło: Mundoagro

Gijs Hoogendoorn przeprowadził się do Portugalii w 1999 r., szukając miejsca, gdzie owoce jagodowe można produkować przez cały rok. W Odemirze założył gospodarstwo, w którym dziś uprawia w tunelach na około 25 ha maliny i jeżyny, a w mniejszym stopniu także porzeczkę czerwoną. Przez lata region uchodził za lokalizację o wyjątkowo sprzyjającym, przewidywalnym klimacie dla jagodowych.

Czytaj także:

zniszczone plantacje

Tragedia producentów owoców! Zniszczone plantacje truskawek, malin i borówek w Huelvie po gwałtownej burzy

Tegoroczny sezon diametralnie podważył to wyobrażenie. Jak mówi producent, miał już do czynienia z ulewami, ale tak mokrego roku jeszcze nie było.

"Tunel w wodzie" – burze, wiatr i miesiąc opóźnienia

Ostatnie miesiące przyniosły wyjątkowo obfite opady deszczu połączone z silnym wiatrem. W wielu gospodarstwach tunele zostały po prostu zdmuchnięte, a konstrukcje zniszczone. Gospodarstwo Hoogendoorna przeszło przez tę próbę stosunkowo dobrze, choć bez strat się nie obyło. Najpoważniejszym skutkiem okazało się jednak znaczne spowolnienie wegetacji.

Grząska, wysycona wodą gleba w tunelu z jeżynami

FOTO: First Fruits

Producent przyznaje, że o tej porze roku powinni być w pełni zbiorów, tymczasem produkcja jest opóźniona o około miesiąc. Maliny odmiany ‘Malaika‘, które zwykle byłyby już dawno zebrane, wciąż czekają w tunelach. Równocześnie w nadmiernie wilgotnym środowisku doskonale radzą sobie chwasty, które rosną szybciej niż same krzewy.

Od suszy do przelewu – zbiornik, który napełnił się "niemożliwie szybko"

Spektakularnym symbolem tej zmiany jest zbiornik Barragem de Santa Clara, kluczowy dla zaopatrzenia regionu w wodę. W styczniu 2025 r. jego poziom wynosił zaledwie 36%, co wymuszało poważne ograniczenia w nawadnianiu. Dziś zbiornik jest wypełniony w 95%, a osiągnięcie 100% wydaje się niemal przesądzone.

Gdy wilgotność staje się największym wrogiem jagodowych

Choć zawalone tunele i uszkodzone konstrukcje robią największe wrażenie na zdjęciach, zdaniem Gijsa to nie one będą miały najdłuższe konsekwencje. Prawdziwym problemem jest długotrwale podwyższona wilgotność powietrza.

Przy tak dużej ilości wody w tunelach trudno utrzymać pożądany mikroklimat. Maliny rosną wolniej, rośnie presja chorób, a z kolei chwasty korzystają z warunków idealnych dla ekspansji. W regionie powszechnie prowadzi się uprawę na długich pędach, co dodatkowo utrudnia szybkie odbudowanie produkcji po uszkodzeniach tuneli. Straty będą się więc istotnie różnić między gospodarstwami – od "tylko" opóźnienia zbiorów po bardzo poważne ubytki plonu.

Jak ograniczać ryzyko? Lokalizacja, decyzje i szkółkarstwo

Gijs podkreśla, że od lat próbuje zarządzać pogodowym ryzykiem przez dobór lokalizacji i technologii. Jedna z jego plantacji położona jest blisko morza, ale producent świadomie zrezygnował tam z produkcji zimowej ze względu na wysokie ryzyko sztormów. Ostatni sezon potwierdził słuszność tej strategii.

Coraz ważniejszą częścią działalności gospodarstwa jest także produkcja szkółkarska roślin jagodowych, którą Hoogendoorn nazywa idealnym uzupełnieniem upraw towarowych. Jednak i w tym przypadku ulewne deszcze komplikują prace, a wody w Portugalii jest już wystarczająco dużo. Przebieg bieżacego sezonu jest więc bardzo zły i jeśi pogoda nie poprawi się, może okazać się katastrofalny.

Sprzedaż to najmniejszy problem – kiedy jakość broni się sama, ale...

Paradoksalnie, w tym sezonie marketing owoców jest dla Hoogendoorna najmniej stresującą częścią biznesu. Dzięki odmianom celowanym w segment premium – takim jak ‘Malaika‘ i ‘Monet‘ w malinach oraz ‘Sweet Royalla‘ w jeżynach – gospodarstwo ma dobrze rozwiniętą sieć odbiorców na wymagających rynkach europejskich.

Sprzedaż prowadzona jest samodzielnie, a owoce trafiają m.in. do Anglii, Grecji, Włoch i Hiszpanii, a także do odbiorców w rodzimej Holandii. Warunek jest jeden: dostarczyć owoce o odpowiedniej jakości. To właśnie pogoda – a nie popyt – jest dziś głównym przeciwnikiem producentów jagodowych w regionie, który jeszcze niedawno uchodził za niemal wzorcowy pod względem klimatu dla jagodowych. W tym roku jest jednak zdecydowanie inaczej...

Źródło: freshplaza.com

Gdy w maju 2022 roku pełnoskalowa wojna uderzyła w Ukrainę, większość firm walczyła o przetrwanie. W Kamionce Bużańskiej równolegle ruszał jednak zupełnie inny projekt – budowa nowego zakładu przetwórstwa owoców jagodowych.

Czytaj także:

mrożone owoce ekologiczne

Wołyń staje się kluczowym ośrodkiem produkcji ekologicznych jagód i mrożonek na Ukrainie

- Planowaliśmy tę inwestycję jeszcze przed wojną. W kwietniu 2022 właściciel podjął decyzję, że mimo wszystko ruszamy – wspomina Roman Vuykiv, dyrektor KBZPT. Dziś to nowoczesny zakład z technologią tunelowego mrożenia, kontraktami eksportowymi i jasno określoną strategią rozwoju. Ważnym partnerem w tym procesie stało się Ukraińskie Stowarzyszenie Jagodowe.

Odbudowa praktycznie „od zera” i standardy europejskie

Zakład powstał na gruzach dawnej fabryki. - To nie była renowacja. Wszystko było zniszczone, więc budowaliśmy praktycznie „od zera” – podkreśla Vuykiv, który od początku nadzorował projekt, od doboru technologii po kwestie bezpieczeństwa. Już na etapie planowania uwzględniono międzynarodowe standardy, co później znacząco ułatwiło proces certyfikacji.

Budowę rozpoczęto w 2022 roku, a już w sierpniu 2023 KBZPT zamroził pierwszą partię owoców – testową dostawę dla partnerów. Pełna produkcja ruszyła w 2024 roku. Zakład skoncentrował się na obsłudze eksporterów, równolegle dopracowując procedury i kontrolę jakości.

Maliny na rynek UE – technologia, moce i asortyment

Głównym surowcem KBZPT jest malina, ponieważ to najłatwiej dostępna jagoda w regionie. Linia produkcyjna może przerobić do 3 ton na godzinę, a chłodnie mieszczą ponad 4 000 palet w temperaturze –20°C. Zakład przetwarza także mniejsze ilości truskawek, wiśni i innych owoców, ale to malina pozostaje kluczowym produktem.

Czytaj także:

rynek malin

Rynek malin: Polska rozdaje karty w UE, ale…

Pierwszy eksport ruszył na początku 2025 roku do Litwy, a następnie głównym kierunkiem stały się Niemcy. Firma stawia na bezpośrednią współpracę z przetwórcami i sieciami handlowymi, ograniczając udział pośredników. Produkty pakowane są głównie w opakowania 2,5 kg, dostosowane do wymogów rynku unijnego.

Współpraca międzynarodowa i lekcje z Serbii

Dużą rolę w rozwoju eksportu odegrały wyjazdy biznesowe organizowane przez Ukraińskie Stowarzyszenie Jagodowe. Podczas wizyty w Berry Enterprises w Holandii w maju 2025 roku Vuykiv mógł bezpośrednio spotkać się z potencjalnymi kupcami z Europy i lepiej zrozumieć sposób myślenia zarówno odbiorców końcowych, jak i handlowców.

Wizyty w Serbii, jednym z liderów przetwórstwa mrożonych malin uwidoczniły kierownictwu zakładu, jak ważne są dopracowane opakowania, rygorystyczna kontrola jakości oraz zaawansowane techniki przetwórcze. Zdobyta tam wiedza jest dziś wdrażana w KBZPT.

Wyzwania: surowiec, logistyka i współpraca z plantatorami

Mimo sukcesów wyzwań nie brakuje. Kluczowe problemy to:

• ograniczona dostępność surowca o wysokiej jakości,
• rozdrobnienie dostawców
• długie łańcuchy logistyczne.

Według Vuykiva odpowiedzią jest bliższa współpraca z rolnikami – dzielenie się wiedzą, wsparcie w zakładaniu i prowadzeniu plantacji oraz stopniowe budowanie stabilnej bazy surowcowej.

W planach jest także zwiększenie własnej produkcji jagód, rozwój upraw wiśni i warzyw, pogłębianie stopnia przetworzenia i dalsza ekspansja na rynkach UE.

Przyszłość ukraińskich malin w Europie i wpływ na polski sektor malinowy

Ukraińcy powinni mniej ze sobą konkurować, a więcej uczyć się razem. Współpraca, wymiana doświadczeń i wyjazdy biznesowe przynoszą realne korzyści. Zbudowanie fabryki to dopiero początek. Prawdziwą sztuką jest efektywne jej prowadzenie. Tą wiedzą jesteśmy gotowi się dzielić – podsumowuje Roman Vuykiv.

Ukraiński sektor malinowy stanowi coraz większe zagrożenie dla polskich plantatorów. Już teraz imponujące wielkościowo dostawy ze wschodu zniechęcają ogrodników do zakładania nowych kwater czy unowocześniania technologii wytwarzania surowca na potrzeby przemysłu.

Czytaj także:

owoce do przetwórstwa

Strzeż się plucia pod wiatr! Zapasów nie ma, surowca też nie będzie

O ile mniejsze, krajowe mroźnie chętnie współpracowałyby z lokalnymi dostawcami, o tyle największe działające w Polsce zakłady przetwórcze wykazują wobec tej sytuacji obojętność. W aktualnej sytuacji geopolitycznej nabywanie surowca do mrożenia czy przetwórstwa z zewnętrznych rynków nie stanowi żadnego problemu. Budowa, czy może raczej odbudowa lokalnej bazy surowcowej schodzi więc na drugi plan. Nie tylko plantatorzy ale i konsumenci powinni nad tym faktem ubolewać. Bezpieczeństwo żywnościowe kraju powinno być traktowane na równi z innymi kluczowymi zagadnieniami związanymi z funkcjonowaniem państwa i społeczeństwa, a być może nawet powinno mieć priorytet.

Źródło: uaberries.com, własne

Tegoroczny styczeń jest zupełnie inny niż poprzednie. W 2025 roku w wielu częściach kraju mieliśmy temperatury dochodzące do +20°C, a teraz wartości są podobne, tyle tylko, że na minusie. To sytuacja zdecydowanie bardziej standardowa dla Polski.

Przez kraj suną też kolejne fale opadów śniegu. Plantatorzy prowadzący uprawy w tunelach spozierają z niepokojem w niebo na ołowiane chmury, a te zasnuwać Polskę mają przez co najmniej kolejne dwa tygodnie. Klasyczna polska zima stwarza pewne zagrożenia dla tuneli. Powodem jest zdolność śniegu do absorpcji wody z powietrza i zwiększanie gęstości jednocześnie bez większych zmian w objętości.

Higroskopijność śniegu a bezpieczeństwo tuneli

FOTO:

Świeży śnieg najczęściej nie jest zagrożeniem dla tuneli. Jego gęstość, gdy mówimy o śniegu takim ja padał na przełomie 1 i 2 dekady stycznia nie przekracza 250 kg/m3. Wedle danych z windy.com gęstość pokrywy śnieżnej w okolicach mojego gospodarstwa pod Rawą Mazowiecką w dniu 12 stycznia wynosiła dla przykładu 186 kg/m3. Konstrukcja tunelu okrytego warstwą lekkiego puchu w warunkach bezwietrznej pogody lub nawet lekkiego wiatru nie jest w takiej sytuacji zagrożona.

Problemem jest jednak higroskopijność śniegu. Posiada on zdolność chłonięcia wody z powietrza. Śnieg zwiększa swą gęstość, a przez to masę, choć wizualnie nie zachodzą większe zmiany. W skrajnych przypadkach 1 m3 mokrego śniegu lb lodu może ważyć do 800 kg/m3.

Uszkodzony tunel

FOTO: Michał Piątek

Co to oznacza w praktyce dla użytkowników tuneli?

Z doniesień plantatorów jasno wynika, że do tzw. składania tuneli pod naporem śniegu dochodzi jakiś czas po opadzie. Zwykle jest to kilka-kilkanaście godzin, czasem kilkadziesiąt. Nawet mokry śnieg, padający w temperaturze powietrza bliższej 0°C, wciąż posiada pewne zdolności zwiększania masy, a więc niebezpieczeństwo powyginania konstrukcji rośnie wraz z upływem czasu.

Ważna jest zatem szybka reakcja. W tunelach, gdzie nie ma na roślinach okryw z agrowłókniny podejmowane były próby wykorzystania opryskiwaczy. Powietrze wprawia folię w drgania i w efekcie śnieg osuwa się z niej. Jeśli jednak na truskawkach czy malinach znajduje się materiał, to taka opcja nie wchodzi w grę. Plantatorzy śnieg strącają ręcznie poprzez pulsacyjne wypychanie go z wewnątrz tuneli.

To praca bardzo ciężka, wymagająca fizycznie. Jednak pozostawienie śniegu na tunelu grozi zdeformowaniem konstrukcji, która w znacznej części może zostać uszkodzona nieodwracalnie.

Uwaga! Tunele zawalają się w ciszy

Zaleganie śniegu na tunelach jest niebezpieczne dla osób w środku obiektu. Gdyby konstrukcja była z drewna przed złożeniem/załamaniem słychać byłoby trzaski i inne odgłosy sygnalizujące niebezpieczeństwo. Stalowe wręgi deformują się w relatywnej ciszy.

Znam przypadek w którym właściciel gospodarstwa widząc wieczorny i nocny opad odśnieżanie tuneli zaplanował na kolejny dzień od rana. Nazajutrz wraz z pracownikami wszedł do pierwszego tunelu, a po zakończeniu pracy w nim i wyjściu zespół z wielkim zdziwieniem odkrył, że kolejny tunel częściowo się zawalił. Było to na tyle ciche, że nikt nie miał świadomości tego, co właśnie dzieje się zaledwie kilka-kilkanaście metrów obok.

Tunele są coraz mocniejsze, ale…

Trzeba przyznać, że producenci tuneli coraz lepiej rozumieją specyfikę polskiego klimatu i konstrukcje oferowane plantatorom są coraz lepsze. W zasadzie ryzyko uszkodzenia tunelu przez śnieg jest niewielkie, ale w sytuacjach, gdy opady są długotrwałe i intensywne z pewnością bezpieczniej jest rękę trzymać na pulsie.

W imieniu własnym a także w imieniu wszystkich współautorów i osób zaangażowanych w codzienne funkcjonowanie portalu jagodowe.pl życzę pogodnego, spokojnego sezonu 2026! Niech nie opuszcza Was siła i motywacja do tego, co tak wspaniale Wam wychodzi – produkcji wysokiej jakości owoców jagodowych!

Życzę też dużo zdrowia, szczęścia i satysfakcji w strefach innych niż zawodowe. W końcu każdy z nas jest przede wszystkim człowiekiem, a dopiero potem plantatorem.

Zimowa pauza to dobry okres do spojrzenia na jagodową branżę z dystansem, większym spokojem, czas na chłodną analizę i kalkulację.

Przemysłowa truskawka droga, malina nie

Zakończony rok przyniósł dość nieoczekiwane rozstrzygnięcia w zakresie produkcji owoców przeznaczonych na zapotrzebowanie zakładów przetwórczych. Na pierwszy plan przebija się wysoka cena truskawek, która w piku dobiła do nieosiągalnego jak wcześniej wydawało się poziomu 10,00 zł/kg. Wbrew deklaracjom o łatwych możliwościach sprowadzenia do Polski truskawki z innych krajów, nasz produkt okazał się bardzo potrzebny i odbiorcy walczyli o niego ceną.

Niska opłacalność uprawy truskawki w sezonach poprzedzających 2025 rok przełożyła się jednak na dość dynamiczne redukowanie areałów upraw a w zeszłym roku wybitnie zimny maj spotęgował deficyty owoców na rynku. W konsekwencji mogliśmy obserwować masowy import mrożonej truskawki do Polski. W ciągu pierwszych trzech kwartałów 2025 roku do Polski sprowadzono 77 tys. t mrożonej truskawki, co już jest historycznym rekordem dla kraju, który przez wiele lat w przeszłości znany był jako jeden z największych eksporterów tego produktu. Ostateczny wynik, gdy poznamy statystyki za pełny rok, będzie z pewnością znacznie wyższy.

Przetwórcy skupili też niewiele malin o czym także świadczyć może wzmożony ich import. Choć w sezonie pojawiały się często nieoficjalne komunikaty mówiące o tym, że maliny nie są priorytetem dla zakładów przetwórczych mające uzasadniać niskie ceny na rampach, wielokroć mocno poniżej progu 10,00 zł/kg, to mrożone owoce szybko stały się bardzo drogie. Już we wrześniu mrożonki z Serbii testowały barierę 7,00 euro/kg, co jest przejawem silnego popytu. Taki układ rynku budzi też uzasadnione wątpliwości co do sprawiedliwej dystrybucji marż w łańcuchu dostaw.

Czy trend ograniczania produkcji owoców przemysłowych się odwróci?

Wysokie ceny skupu doprowadziły do wzrostu zainteresowania uprawą truskawki. Powstało sporo nowych kwater zwłaszcza w okolicach Czerwińska i na Lubelszczyźnie, ale powrotu do dawnej skali produkcji nie można oczekiwać. Poza korelacją podaży i popytu na światowych rynkach kształtującą cenę truskawki w Polsce wielkość produkcji ograniczają inne czynniki:

• wysokie i coraz wyższe koszty pracy
• wysokie i wciąż rosnące koszty maszyn i energii
• zmęczenie gleb i w przypadkach niektórych gospodarstw brak możliwości skalowania upraw
• problemy z sukcesją w gospodarstwach

Nawet jeśli w perspektywie kolejnego sezonu czy dwóch produkcja truskawek przemysłowych nieco wzrośnie, to w odleglejszym horyzoncie czasowym redukcja produkcji owoców przemysłowych w kraju wydaje się nieunikniona. Co gorsza, wystarczą 1-2 sezony bez przymrozków, dość łatwe w ochronie i w konsekwencji z wysoką produkcja i niskimi cenami, a sytuacja może stać się szybko bardzo dramatyczna.

Na rynku malin do tłoczenia i mrożenia, póki co, światełka w tunelu nie widać. Tu tzw. gamechangerem mogłaby okazać się nowa, dogodna do zbioru kombajnowego odmiana. Przy aktualnych globalnych cenach malin ograniczenie kosztu zbioru mogłoby zapewnić opłacalność produkcji w kolejnych latach.

Rosną tunele i deserowa produkcja

Inaczej przedstawia się sytuacja na rynku malin i truskawek deserowych. Ich produkcja coraz mocniej przenosi się pod tunele. W sezon 2025 wchodziliśmy z 300 ha nowych konstrukcji, mniej więcej po połowie przeznaczonych na uprawę obu tych gatunków. To pozwoliło na stworzenie stabilnych warunków do wyprodukowania prawie 8 tys. t truskawek i 3 tys. t malin klasy premium. Wedle wstępnych szacunków w sezonie 2026 polscy ogrodnicy będą dysponować 250-400 ha kolejnych nowych tuneli.

Zimowe wapnowanie ma swoje plusy. Po pierwsze, czas gra na naszą korzyść. Chodzi nie tylko o fakt, że zimowe miesiące to najczęściej okres niższego natężenia prac w gospodarstwie, ale także o to, że wapno będzie mieć więcej czasu na regulację odczynu pH gleby.

Zima jest także tą porą roku, kiedy nawozy do odkwaszania bywają tańsze. Sam w ostatnich dniach otrzymałem kilka ofert zakupu nawozów, co może sugerować, że na składach panuje marazm. Uzyskanie korzystnej ceny powinno obecnie być łatwiejsze niż wiosną, gdy na powrót zapanuje podwyższony popyt na wszelkiego rodzaju nawozy.

Czytaj także:

wapnowanie kwatery

Jesienne wapnowanie plantacji – dlaczego jest potrzebne i jak wykonać je efektywnie?

Zimowe wapnowanie – minusy

Najchłodniejsza pora roku nie jest jednak wolna od czynników, które utrudniają wapnowanie. Jak dotąd w większości kraju jest relatywnie sucho i niezapowiadane są większe opady. To sprawia, że wjazd na plantacje bez uszkadzania międzyrzędzi powinien być możliwy w większości przypadków. Ten stan może się jednak szybko zmienić. Wyżłobienie kolein w darni między rzędami jagodników wymaga zaś kolejnych prac, a więc i nakładów, zmierzających do przywrócenia ich do poprzedniego stanu.

Z kolei wyraźne spadki temperatur przy możliwym braku śniegu powodują, że gleba przemarza głęboko. Na stanowiskach przygotowywanych pod wiosenne nasadzenia roślin przemieszanie nawozu z glebą może nie być możliwe aż do wiosny.

Jeśli zamierzamy wapnować, to czym?

Zimowe wapnowanie wykonać można przy pomocy wapna węglanowego ze skały jurajskiej lub kredy. W odpowiednich warunkach, a więc przy dużej sumie opadów sprawdzi się także wapno dolomitowe. To rozwiązanie rekomendowane na te gleby w których zawartość magnezu jest niewielka. Problemem jest jednak reaktywność: tzw. dolomity nie działają tak szybko jak kredy. Jeśli celem nadrzędnym jest podniesienie odczynu pH gleby, lepiej sięgnąć po drugą kategorię produktów. Gdy zaś chodzi o przeciwdziałanie zakwaszaniu się stanowiska można wykorzystać wapno magnezowe. Jeśli zaś regulacja odczynu pH gleby ma być połączona z uzupełnieniem magnezu w glebie, a zima i wczesna wiosna okażą się suche, jak choćby w sezonie 2025, może się okazać, że konieczne będzie sięgnięcie np. po nawóz wieloskładnikowy z pełną dawką szybko dostępnego dla roślin magnezu.

Pełniący obowiązki premiera Kosowa, Albin Kurti, przemawiał na 10. Konferencji Malinowej zorganizowanej przez Kosowskie Stowarzyszenie Malinowe. W wydarzeniu wzięło udział ponad 350 uczestników, w tym ogrodnicy, przedstawiciele firm eksportowych, instytucje i partnerzy międzynarodowi. Około 30 plantatorów z Albanii również uczestniczyło w konferencji, aby zapoznać się z modelami produkcji malin stosowanymi w Kosowie.

Kurti zauważył, że sektor owoców miękkich, zwłaszcza malin, truskawek i borówek, odnotowuje stały wzrost, wspierany przez dostęp do nowych rynków, bardziej stabilne ceny i długoterminowe kontrakty. Stwierdził, że wyniki te są powiązane ze skonsolidowanym łańcuchem produkcji, przetwórstwa i eksportu, a także ze współpracą między plantatorami, stowarzyszeniami, instytucjami i partnerami międzynarodowymi.

Kamień milowy osiągnięty – 1000 ha malin już rośnie w Kosowie

Obecne plantacje malin w Kosowie prowadzone są już na około 1000 hektarów. Borówki uprawia się na ok. 180 ha. Sektor jagodowy generuje około 10 milionów euro i zapewnia ponad 2500 miejsc pracy w łańcuchu produkcji i przetwórstwa.

Kurti podkreślił priorytety rządu, koncentrujące się na finansowaniu produkcji i przetwórstwa, poprawie dostępu do rynków zbytu oraz standaryzacji certyfikacji. Zwrócił uwagę na rolę Stowarzyszenia Malinowego Kosowa w łączeniu ogrodników z rynkami i standardami europejskimi.

Oświadczył, że rząd będzie nadal udzielał wsparcia temu sektorowi i dodał, że zamierza pełnić rolę partnera i podmiotu ułatwiającego zapewnienie, aby produkcja plantatorów uzyskała jeszcze większą wartość rynkową.

Źródło: Telegrafi

Korzystne warunki klimatyczne i glebowe Wołynia sprawiły, że uprawa jagód stała się dynamicznie rozwijającym się sektorem w tej części Ukrainy. Zachodzą tam ciekawe procesy integracji i współpracy pomiędzy producentami, czasem będącymi firmami zarządzającymi wielkimi areałami i zakładami przetwórczymi.

Właściwie od momentu swego powstania w 2017 roku, SAV Agro Partner stał się wiodącym producentem ekologicznych jagodowych i warzyw, współpracując z firmą Biofrozen LLC, odpowiedzialną za mrożenie z wykorzystaniem nowoczesnej technologii IQF (Individual Quick Freezing) pochodzącej od polskiego producenta Unidex, w połączeniu z sortowaniem laserowym.

Współpraca w zakresie uprawy i mrożenia owoców

SAV Agro Partner zarządza 300 hektarami ziemi, z czego na 160 ha prowadzi się uprawy metodą ekologiczną. Do najważniejszych kierunków produkcji należą truskawki, maliny (w tym odmiany powtarzające), wiśnie, rokitnik, gryka oraz różnorodne warzywa i melony. Firma kładzie nacisk na jakość, zrównoważony rozwój i zgodność z międzynarodowymi standardami rynkowymi.

Zakład IQF firmy Biofrozen, uruchomiony w 2025 roku, może zamrozić 20–50 ton produktów dziennie, zachowując przy tym 98% ich właściwości odżywczych. Pełny cykl obejmuje mycie, sortowanie, mrożenie i przechowywanie, wspomagane sortownikami laserowymi i rygorystycznymi kontrolami jakości. Planowane modernizacje i uzupełnienia obejmują sortownik rentgenowski do wykrywania ukrytych wad. Zapasowe źródło energii słonecznej zapewnia ciągłość działania w warunkach wojny na Ukrainie i problemów z dostawami energii.

Truskawki uprawiane są ze sprawdzonych odmian o zróżnicowanym okresie dojrzewania. Plantacje malin zajmują 40 hektarów, a obecnie testowane są rozwiązania pozwalające na mechanizację zbiorów. Firma eksperymentuje również z odmianami winorośli i arbuzów.

Biofrozen eksportuje głównie do UE, gdzie obowiązują wysokie standardy jakości. W 2024 roku Ukraina stała się światowym liderem w eksporcie netto mrożonych malin, eksportując 65 000 ton tego produktu, co stanowi wzrost o 34% w porównaniu z rokiem 2023. Firma, która świadczy również usługi mrożenia dla innych producentów, we wzrośnie tym miała swój udział.

Obie firmy zatrudniają setki osób na miejscu, choć coraz silniej uwidaczniają się problemy z dostateczną liczbą pracowników. Aby sprostać wyzwaniom związanym z siłą roboczą, trwają inwestycje w automatyzację i mechanizację.

Źródło: agronews.ua

Uprawa jagodowych w substracie dla wielu staje się zwykłą koniecznością. Zmęczenie stanowisk jest coraz większym problemem – kumulują się w glebie choroby i szkodniki, których opanowanie bywa trudne, a czasem wręcz niemożliwe.

Podłoża o ustalonych kompozycjach i dobrych parametrach pozwalają także na wysoką precyzję w uprawie. Chodzi o efektywne wykorzystanie wody i nawozów dla uzyskania intensywnego wzrostu roślin oraz wysokiego plonu handlowego owoców doskonałej jakości.

Jaki substrat wybrać?

Sporo informacji na ten temat w trakcie targów przekazywał Krzysztof Sak. Z polskim specjalistą można było odbyć rozmowy na wspólnym stoisku firm Botanicoir i Legro. Obie marki w Polsce są dobrze znane, zupełnie jak 4Berries, której ekspert jest także przedstawicielem.

Krzysztof Sak w trakcie krótkiej wypowiedzi udzielił informacji o prezentowanych podczas wydarzenia mieszankach substratów. Wyjaśnił do czego służą i jakie korzyści można osiągać dzięki ich zastosowaniu. Jego wypowiedź w formie filmu znajduje się poniżej:

Pierwsza połowa miesiąca była mglista, z lekkimi choć dość częstymi opadami deszczu ale jednak dość ciepła. Wskazania termometrów na poziomie dwucyfrowym lub zbliżonym do niego nie były rzadkością, a porannych przymrozków było niewiele.

Inaczej wyglądać ma nadchodzący tydzień. Po stosunkowo ciepłym jak na tę porę roku poniedziałku nastać ma wyraźne ochłodzenie. Dnie zaczynać będą się od przymrozków lub mrozu a w najcieplejszych chwilach doby w centralnej Polsce temperatury nie przekroczą 5°C.

Opady śniegu w piątek

W końcu tygodnia w południowej Polsce, a częściowo także w centrum spodziewane są opady śniegu. W Małopolsce, na Podkarpaciu czy na Lubelszczyźnie pokrywa może osiągnąć nawet kilkanaście centymetrów.

Wydaje się mało prawdopodobne, by śnieg mógł utrzymać się dłużej. Także ewentualne uszkodzenia tuneli na których pozostaje rozciągnięta folia nie są wysoce prawdopodobne. Warto jednak zachować czujność i w przypadku intensywnego opadu śnieg z okrywy tunelu usunąć możliwie jak najszybciej, nim zwiększy swą masę i zacznie zagrażać konstrukcji.

Odrębną kwestią są paraliże komunikacyjne. W wielu częściach kraju porządnego śniegu nie było już kilka lat, co z pewnością odbiło się na zdolności kierowców do radzenia sobie w takich sytuacjach. Pytaniem otwartym pozostaje gotowość służb do utrzymania ulic i dróg w przejezdnym stanie i uniknięcia paraliżów komunikacyjnych.

Koniec sezonu

Jeżeli prognozy sprawdzą się i nastaną chłodne noce, to będzie to oznaczać koniec sezonu dla producentów owoców jagodowych. Według kanadyjskiego modelu pogodowego GEM w piątek rano temperatura w Łodzi ma spaść do -10°C, a na południu kraju spadki poniżej progu -5°C mają być regularne przez dużą część tygodnia. Większość modeli przewiduje w strefach produkcji jagodowych właśnie takie lub nieco mniejsze spadki na wysokości 2,0 m nad ziemią. Możliwe, że przy gruncie będzie znacznie chłodniej, więc możliwe są uszkodzenia termiczne roślin.

Prawdopodobne jest, że ostatni tydzień listopada będzie nieco cieplejszy, ale o dwucyfrowych wartościach temperatury należy zapomnieć.

W gospodarstwie Arkadiusza Banaszka maliny odmiany ‘Malling Bella’ w dniu 5 listopada były w pełni jesiennego zbioru. Nietypowe względem ostatnich sezonów warunki - niewielkie nasłonecznienie we wrześniu i październiku i wysoka względna wilgotność powietrza z jednej strony stworzyła silną presję chorób grzybowych, z drugiej zaś znacznie rozciągnęła owocowanie. Wielkość podwójnego zbioru w roku sadzenia (połowa kwietnia) powinna być w tej kwaterze zgodna z oczekiwaniami, a liczba i wysokość pędów na kolejny sezon są w pełni satysfakcjonujące.

Fragment gospodarstwa Arkadiusza Banaszka

FOTO: Michał Piątek

W gospodarstwie tym w tunelach uprawia się także odmianę ‘Serena’. Ta część plantacji także jest w pełni owocowania i – o ile pogoda pozwoli – można przypuszczać, że potrwa ono jeszcze kilka tygodni. Obie odmiany wydają owoce jędrne, duże, chętnie akceptowane przez rynek.

Owoce odmiany malin ‘Malling Bella‘ 05.11.2025

FOTO: Michał Piątek

Poniżej kilka zdjęć z gospodarstwa Arkadiusza Banaszka zlokalizowanego opdal Klementowic:

Przygotowanie malin do zimy

W gospodarstwie Rafała Podstawki w Klementowicach rośliny selekcji ‘Malling Bella’ są już szykowane do zimy. Drugoroczna plantacja w zbiór jesienny z tegorocznych pędów w tym roku weszła bardzo szybko, bo już na początku drugiej połowy lipca, dzięki okryciu agrowłókniną.

Fragment gospodarstwa Rafała Podstawki

FOTO: Michał Piątek

Plantacje zakładane z sadzonek plug czy późno wysadzanych long canów pozwalają na uzyskanie lepszej jakości pędów na zbiór letni w kolejnym sezonie. Przyspieszanie wybijania pędów i w efekcie jesiennego zbioru, jak w gospodarstwie Rafała Podstawki, pozwala na zebranie 100% plonu bez oglądania się na ewentualną falę przymrozków czy mrozu potencjalnie kładącą nagły kres zbiorom w listopadzie, a także daje czas na wprowadzenie malin w stan uśpienia i wykonanie prac pielęgnacyjnych i porządkowych na plantacjach przed nadejściem zimy.

ędy malin przygotowane do zimy

FOTO: Michał Piątek

Tak wyglądał stan zaawansowania prac u Rafała Podstawki w połowie pierwszej dekady listopada 2025 roku:

Krzewy jeżyn w tunelu 18.10.2025

FOTO: Michał Piątek

Mateusz Kwiatkowski: Tym razem będzie to jeżyna. Nasze doświadczenia z jej uprawą napawają optymizmem. Technologia jest bardzo podobna jak w przypadku maliny, wydajność nawet lepsza. Będziemy uprawiać więcej ‘Glorniwy’. W początkach sezonu motywacji i sił zawsze jest więcej, a zatem równolegle w ofercie będą oba gatunki. Potem już skupiać będziemy się wyłącznie na malinie. Pod uprawę jeżyny stanie nowy tunel o powierzchni ok. 1,20 ha, ale już na innej działce. Tu, gdzie mieszkamy, tunele zajmują 3,00 ha i nie ma na obecną chwilę możliwości ich powiększenia.

A nie myślałeś o uprawie truskawki? Wydaje się naturalnym dopełnieniem jagodowego asortymentu w tej sytuacji.

MK: Co jakiś czas myślę o czymś nowym. Truskawka jest kusząca, ale obawiam się, że spowodowałaby zaburzenia w harmonogramie prac. Zespół pracowników jest obecnie bardzo doświadczony w uprawie malin i jeżyn, można powiedzieć, że rozumiemy się często bez słów. Truskawka, zwłaszcza uprawiana na rynnie, byłaby czymś zupełnie nowym, co wymagałoby poukładania prac w gospodarstwie na nowo. Łatwiej logistycznie jest skalować produkcję, którą dobrze znamy.

To jak będzie wyglądał u Was sezon 2026?

MK: Aktualnie wietrzymy mocno tunele z krzewami jeżynowymi. Chcemy, by możliwie jak najszybciej weszły w spoczynek zimowy. Są wstępnie przycięte, dokonamy korekt w tym zakresie po zimie. Na nowej działce, gdzie już rośnie jeżyny stanie nad nimi wspomniany wcześniej tunel i tam też będziemy zbierać owoce.

Gdy chodzi o maliny, to ‘Enrosadira’ aktualnie w tunelu zajmuje ok. 1,20 ha i ona zniknie, a w jej miejsce wstawione zostaną doniczki z ‘Sereną’, która na analogicznej powierzchni w tym sezonie wyprowadzana była z plug-a w podwójnej obsadzie. Wszystkie maliny prowadzone będą na podwójny zbiór.

Razem to już ponad 4 ha upraw tunelowych. Czy decyzja o produkcji jagodowych w takiej technologii była dobra i zamierzasz przeprowadzać kolejne inwestycje?

MK: Przede wszystkim, trzeba lubić to, co się robi. Oczywiście, miewam czasem chwile zwątpienia ale to przechodzi. Z drugiej strony po prostu nie mam wyjścia. Zainwestowałem w to mnóstwo środków finansowych i własnego czasu oraz energii. Tak naprawdę mogę tylko brnąć w to dalej. Teraz jednak już trochę spokojniej, bez niepotrzebnych emocji towarzyszących wielokroć początkującym. Trzeba też dbać o równowagę w życiu i higienę mentalną.

Czy mógłbyś rozwinąć to nieco enigmatyczne stwierdzenie?

MK: Umówiliśmy się z żoną, że nie mieszamy życia zawodowego z prywatnym.  Mamy w domu, gdzie mieszkamy oddzielne pomieszczenie do prac biurowych. Jeśli coś trzeba zrobić, to tylko tam i nigdzie indziej. Salon, jadalnia – to przestrzeń dla nas, naszych dzieci, miejsce spotkań z rodziną i przyjaciółmi.

Trochę też poluję w wolnych chwilach. Kontakt z naturą, opieka nad lasem i zwierzętami oraz ich obserwacja pozwala mi na kilka godzin raz na jakiś czas zupełnie odciąć myśli od gospodarstwa. Regeneruję w ten sposób siły, nabieram dystansu do tego czym zajmuje się zawodowo i co w życiu jest naprawdę ważne.

Rozumiem. Ale czy zwiększenie produkcji przypadkiem nie sprawi, że czasu dla najbliższych i na pasję będzie mniej?

MK: Mam nadzieję, że będzie dokładnie odwrotnie. Jak już wspominałem, mam bardzo doświadczonych, rozsądnych większości pracowników. Jednemu z nich, który jest z nami już od półtorej dekady, powierzam coraz więcej zadań i odpowiedzialności. Chciałbym, żeby docelowo odciążył mnie mocniej w prowadzeniu prac bezpośrednio na plantacjach. Jeżeli gospodarstwo będzie generować więcej przychodów, to znajdą się środki na to, bym sam nie musiał ręcznie zarządzać każdym procesem i czynnością.

Hotel pracowniczy przy gospodarstwie, Plantacje Jagodowe Kwiatkowscy

FOTO: Michał Piątek

Widzę, że bardzo dbacie o ludzi. Czy ten imponujący obiekt obok domu to pracowniczy hotel?

MK: Dokładnie tak! Pomieszczenie jest właśnie wykończane. Będzie tam kuchnia z jadalnią, łazienki i na początek 5 pokoi. Docelowo w łatwy sposób liczbę tę będzie można podwoić. Jeśli gospodarstwo powiększy się zgodnie z naszymi planami, to będę mógł w dość komfortowych warunkach zakwaterować tam do 40 osób. Zgodnie z przepisami na tej powierzchni mogłoby ich być nawet dwukrotnie więcej. Zależy mi jednak na tym, by osoby pracujące u nas były dobrze wypoczęte i po prostu zadowolone z tego w jakich warunkach bytują.

Także tutaj znajdzie się moje docelowe biuro. To dodatkowo jeszcze odseparuje życie rodzinne od zawodowego, a w dodatku będę bliżej ludzi, a także będzie dogodna przestrzeń do spotkań z nabywcami owoców. Co więcej, przejście z nowego biura do pompowni trwać będzie 20 sekund – akurat żywienie roślin i ich biostymulacja przez fatygację to te obszary działalności, które wciąż w pełni rezerwuję dla siebie, nawet jeśli w przyszłości zwielokrotnimy produkcję.

Bardzo dziękuję za poświęcony czas i rozmowę!

MK: Także dziękuję i pozdrawiam czytelników jagodowe.pl.

Owoce odmiany;Serena‘ na krzewie

FOTO: Mateusz Kwiatkowski

Mateusz Kwiatkowski: Pogoda! Ten rok był zupełnie inny niż poprzednie. Brakowało ciepła i słońca. Możliwe, że do połowy października mogliśmy miec w tym roku blisko 8000 godzin mniej nasłonecznienia niż w 2024 roku. Maj bardzo zimny, a jak już w sierpniu przyszło kilka gorących dni, to zmiana ta dokonała się nagle, zbyt szybko by rośliny mogły się do niej w pełni zaadoptować. Teraz z kolei jest znów chłodno i wilgotno. To oczywiście pociąga za sobą pewne wyzwania w zakresie ochrony roślin i owoców przed szarą pleśnią. Radzimy sobie, ale potrzebna jest czujność, ciągłe lustracje i szybkie reagowanie.

Uprawiacie dwie odmiany, ‘Enrosadirę’ i ‘Serenę’, w tunelach. Czy tak zostanie, czy coś może się zmieni?

MK: Będą zmiany. Z ciężkim sercem żegnam się z ‘Enrosadirą’, gdyż w tunelu to już ostatni rok jej uprawy w naszym gospodarstwie. Jej miejsce zajmie ‘Serena’. Obie te odmiany mają swoje plusy i minusy, ale zmiana ta wynika z planu, który konsekwentnie realizujemy. Stanowisko z ‘Sereną’ zostało założone z sadzonek typu plug w tym roku w podwójnej obsadzie. Jesienią usuniemy krzewy ‘Enrosadiry’, a wiosną w to miejsce wejdzie właśnie ‘Serena’.

Maliny odmiany ‘Serena‘ w podwójnej obsadzie

FOTO: Michał Piątek

Jak oceniasz te wciąż nową w Polsce odmianę?

MK: Na plus na pewno plenność. W tym sezonie w przeliczeniu na 1ha z tych młodych przecież roślin zebraliśmy już ok. 16 t. Jeśli pogoda będzie w miarę normalna, to pewnie te 20 t/ha jest perspektywą realną. Zrywamy owoce co drugi dzień, naprzemiennie z ‘Enrosadirą’ i są to zbiory wciąż dość obfite, a na pędach widać sporo zielonych jagód i otarte kwiaty. Jest to jednak odmiana dość wymagająca, przede wszystkim w zakresie żywienia. Jest jednak za wcześnie by wydać pełną opinię o niej.

Plon jest bardzo wysoki, to niezwykle obiecujący wynik na kolejny sezon!

MK: Tak, choć ‘Enrosadira’ w sprzyjających warunkach też mogłaby dać taki plon. Żeby było jasne – nie narzekam. Postawiłem sobie za cel w tym sezonie przeciwdziałanie drobnieniu owoców w drugiej części sezonu, zwłaszcza pod koniec zbioru. W dużej części mi się to udało, choć w przypadku ‘Sereny’ z dawkowaniem poszczególnych pierwiastków trzeba być ostrożnym. Pojawiały się przebarwienia na liściach - niby nic groźnego, ale jednak rośliny dawały sygnały, żeby nie przesadzać. Tylko że na koniec dnia, to przecież walka o pieniądz. Każdy 1 g na owocu przekłada się nie tylko na wyższy plon handlowy, ale i na większe zadowolenie nabywców z dużych i – zwłaszcza w przypadku ‘Sereny’ – jędrnych, trwałych w obrocie owoców.

Czy to definitywne pożegnanie z uprawą ‘Enrosadiry’ w Waszych tunelach?

MK: Tymczasowe na pewno, definitywne raczej nie. To naprawdę nie jest zła odmiana. Owocuje w dobrym czasie, jest plenna, dobrze rośnie. Dla mnie najważniejsze są informacje z rynku, a z tych wynika, że owoce tej selekcji są chętnie akceptowane, nabywcy nie mają z nimi problemów. Przejście na ‘Serenę’ u nas wynika z wcześniej obranego planu. W 2026 roku nie będziemy fizycznie mieć miejsca na uprawę tej odmiany, ale w przyszłości, gdy powiększymy gospodarstwo, to niewykluczone, że znów będę uprawiał tę selekcję pod osłonami.

Kwatera z odmianą ‘Enrosadira‘

FOTO: Michał Piątek

No tak, bo w gruncie wciąż zamierzasz ją uprawiać?

MK: Rośliny z tuneli już w tym roku wysadzone zostały częściowo w otwarte stanowisko, a teraz jeszcze zostanie ono powiększone. To zdrowe rośliny, wciąż witalne i będą w stanie porządnie owocować. Mi z kolei pozwoli to lepiej wykorzystać siłę roboczą. Mamy stały zespół pracowników, niektórzy pracują u nas od 15 lat. Zależy mi, by utrzymać ten zespół, więc kwatera polowa to w tym zakresie rodzaj buforu. Jeśli plonowanie będzie wysokie, a nie będzie komu zbierać, to możliwe, że przeprowadzimy tam zbiór kombajnowy. Plantacja jest założona w taki sposób, by było to możliwe. Ta kwatera nie generuje wysokich kosztów, a może dać całkiem przyzwoity plon.

CDN...

Jan Szałas i Michał Piątek w trakcie rozmowy na TSW 15

FOTO: Maciej Kraśnicki

Rzeczywistość stawia przed plantatorami coraz to nowe wyzwania. Warunki pogodowo-klimatyczne stają się mniej i mniej przewidywalne. Lekkie zimy oraz długie i ciepłe lata sprzyjają  namnażaniu się szkodników. W tym samym czasie konsekwentnie wycofywane są z rynku kolejne substancje aktywne. Produkowanie żywności z minimalną liczbą pozostałości może się okazać w pewne lata bardzo trudne. Dlatego chciałbym, aby wszystko inne było proste. W ofercie mamy preparaty, które łatwo się stosuje, pozwalają się mieszać z wieloma innymi produktami. Staramy się wychodzić naprzeciw potrzebom plantatorów, którzy mają coraz mniej czasu, a produkować muszą owoce o wysokiej jakości i w dużej ilości zapewniającej dochodowość realizowanych działań – tłumaczył w Kielcach Jan Szałas.

Pełny zapis naszej rozmowy poniżej:

Marek Pawlonka, sekretarz Międzynarodowej Organizacji Malinowej (IRO), przekazał w trakcie konferencji odbywającej się podczas XX edycji Jagodowych Trendów ważne informacje dotyczące światowej produkcji malin. Podzielił się także swoimi opiniami dotyczącymi możliwych scenariuszy rozwoju tego działu ogrodnictwa nad Wisłą. To, co od razu rzuca się w oczy to systematyczny wzrost produkcji rubinowych jagód notowany w ostatniej dekadzie na całej planecie.  Jeszcze w latach 2004-2014 podaż malin była dość stabilna i wynosiła rocznie 300-377 tys. t. Lata 2015-2019 przyniosły jednak znaczące zmiany. Globalna produkcja znacznie urosła, osiągając poziomy 440-684 tys. t, zależnie od sezonu. Te zmiany spowodowane były jednak przede wszystkim rozwojem upraw na świeży rynek, co nie powodowało poważniejszych zaburzeń segmentu przetwórczego. Ostatnie sezony, kiedy to światowe zdolności produkcji malin osiągnęły pułap ok. 800 tys. t.  sprawiają, że do mrożenia i tłoczenia trafia coraz więcej towaru, głównie z krajów, gdzie jego wytworzenie jest tańsze niż w Polsce.

Kto produkuje maliny do przetwórstwa?

W ostatnich latach coraz ważniejsze role w zaopatrzeniu globalnych rynków odgrywają takie kraje, jak Meksyk, Chiny czy Ukraina. Pierwszy przypadek to historia dynamicznego sukcesu, który swe źródła ma w umiejętnym wykorzystaniu szans. Zaledwie w ciągu 8 lat produkcja malin w Meksyku wzrosła właściwie od 0 do poziomu 140 tys. t. Aktualnie więc Meksykanie produkują znacznie więcej tych owoców niż Polacy, pomimo braku porównywalnych tradycji. Towar ten niemal w całości przeznaczony jest na deser i w zdecydowanej większości trafia na chłonny i bogaty rynek USA. Można przyjąć, że obecnie Meksyk odpowiada za 1/3 światowej  podaży malin deserowych, która w ostatnich latach waha się w zakresie 400-500 tys. t.

Marek Pawlonka, IRO

FOTO: Leaf Media

Chiny i Ukraina wydają się z kolei specjalizować w produkcji surowca przeznaczonego do przetwórstwa. Choć medialny przekaz akcentuje zwłaszcza wpływ mrożonej maliny zza Buga na nasz krajowy rynek, to pamiętać trzeba, że towar ten nie jest szczególnie trudny w światowym obrocie i warto monitorować zmiany w zakresie produkcji na całej planecie.

Serbia pozostaje ważnym graczem na rynku tych owoców i zachowuje zdolność kształtowania cen surowca na światowym rynku. Malina jest produktem strategicznym dla tego kraju, a coroczne zbiory oscylują wokół poziomu 100 tys. t.. Marek Pawlonka przyznał jednak, że zarówno informacje dotyczące zapasów w zakładach jak i prognozy dotyczące zbiorów w Serbii bywają bardzo niejasne i trudne do jednoznacznej interpretacji.  

Maliny do przetwórstwa w Polsce – wyjątkowa sytuacja

Maliny do przetwórstwa w pewnych regionach naszego kraju dawały utrzymanie lub przynajmniej dodatkowe źródło dochodu tysiącom rodzin na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci. Równolegle z powstawaniem rozległej bazy surowcowej tworzył się także przemysł. Aktualnie w kraju funkcjonuje ok. 200 zamrażalni, ponad 30 zakładów wytwarzających zagęszczone soki owocowe, kilka lokalizacji w których wytwarza się soki NFC i PP. Powszechne są także zakłady wytwarzające pure, liofilizaty, dżemy, powidła czy kompoty. Segment przetwórczy jest wyjątkowo dobrze rozwinięty w Polsce, ale nie znajduje się aktualnie w dobrej kondycji. Kilka zakładów już upadło, a wiele innych jest w trudnej sytuacji. Składa się na to wiele czynników – uważa Marek Pawlonka. W ich katalog wliczył m.in. próby nierynkowego oddziaływania na ceny bez liczenia się z wpływem takich działań na ogólny stan branży, brak rzetelnych informacji na temat stanu zapasów czy prognoz zbiorów malin, a w Polsce dodatkowo także interwencje komercyjne podejmowane przez spółki Skarbu Państwa czy niektóre działania KOWR.

Jak polepszyć sytuację na rynku przemysłowych malin?

W przezwyciężeniu wyzwań stawianych przez teraźniejszość kierownictwa zakładów przetwórczych powinny skupić się na stabilizowaniu cen, kreatywnym zmniejszaniu kosztów własnych, lepszym zarządzaniu zużyciem energii elektrycznej, wprowadzaniem robotyzacji w przemyśle. Pozytywny wpływ miałoby także wdrożenie do upraw odmian o typowo przetwórczych parametrach dostosowanych do zbioru kombajnowego a także umiejętne zapoczątkowanie i prowadzenie promocji spożycia malinowych przetworów nie tylko w Polsce, ale i w innych krajach. Zdaniem Marka Pawlonki zacieśnieniu powinna ulec międzynarodowa współpraca w zakresie przepływu informacji. IRO w jego ocenie jest naturalną platforma, gdzie wymiana wiedzy już zachodzi a pełny potencjał w tym zakresie nie został jeszcze uwolniony.

Ważne jest także otwieranie nowych rynków zbytu dla polskich produktów na bazie malin. Tu chodzi zwłaszcza o kraje najludniejsze, jak Chiny czy Indie. Pomóc w tym powinna promocja polskich malin przez placówki dyplomatyczne, izby handlowe i ambasady. Niewystarczające obecnie, zdaniem eksperta, jest zaangażowanie mediów państwowych zobligowanych przecież do pełnienia misji społecznej w promocję spożycia malin i produktów malinowych w Polsce.

Maliny do przetwórstwa z Ukrainy – czy to realne zagrożenie?

Dość jednoznaczny pogląd na tę kwestię Marek Pawlonka przekazał w trakcie swego kraśnickiego wystąpienia. W jego ocenie blokada granicy na import surowca z Ukrainy przyniosła więcej szkody niż pożytku. Dotychczas maliny zza Buga trafiały do Polski, były mrożone i uszlachetniane towarem polskim a następnie trafiały na zachód. Dzięki kompetencjom sprzedażowym i ugruntowanej pozycji rynkowej firm przetwórczych, zwłaszcza mroźni, działających w naszym kraju, możliwe było generowanie zysku i wykorzystanie pełni potencjału lokalnych zakładów. Dziś towar z Ukrainy w taki sam sposób trafia do zachodnich odbiorców, ale zarabiają na nim słowaccy czy węgierscy pośrednicy, zamiast podmiotów działających w Polsce. Problemy z dostępnością mrożonek z Ukrainy przełożyły się na znaczący wzrost importu malin z innych krajów, np. z Maroko, ale generalnie odczuwalne jest mniejsze zainteresowanie kontraktowaniem mrożonki, soku czy koncentratu malinowego z zakładów działających w Polsce. To zaś będzie zapewne miało wpływ na wielkość zakupów czynionych przez nie u rodzimym plantatorów w kolejnym sezonie.

Maliny do przetwórstwa. Co dalej z uprawami w Polsce?

Sytuacja nie wydaje się dobra, co znajduje potwierdzenie w malejącej powierzchni upraw z których plon przetwarza się. Plantatorów zniechęca m.in. niepewność przyszłości, zawirowania klimatyczne i pogodowe czy ograniczona liczba pracowników sezonowych do zbiorów. Branżę osłabia także brak odpowiednich odmian, które można by uprawiać w Polsce z myślą o zbiorze kombajnowym czy generalnie niechęć do wspólnych zakupów drogich maszyn do obsługi plantacji malin letnich prowadzonych przy podporach. Plantacji malin owocujących na pędach tegorocznych dostosowanych do zbioru kombajnami tzw. porzeczkowymi także jest jak na lekarstwo.

Jeżeli produkcja przemysłowa w Polsce ma mieć szansę na przetrwanie, to konieczne jest podniesienie świadomości zarówno plantatorów jak i przetwórców w zakresie faktycznego potencjału wytwarzania tego surowca w naszym kraju. Może ono być znacznie większe niż obecnie, a owoce produkowane w oparciu o programy agrotechniczne zapewniające plon spełniający oczekiwania odbiorców. Potrzebne jest jednak zaangażowanie państwa. Nie chodzi jednak o pośrednictwo w rozmowach i negocjacjach miedzy zakładami i plantatorami czy skupy interwencyjne. Potrzebne są działania kreujące popyt na produkty na bazie malin przede wszystkim w Polsce, ale i za granicami. Nie bójmy się konkurencji malin z innych krajów. Poukładajmy swoją branże trochę lepiej i niech inni boją się naszej mądrości i determinacji – skonkludował swe kraśnickie wystąpienie Marek Pawlonka.