Pakowanie agrestu na samochód

FOTO: Michał Piątek

Powierzchnia uprawy agrestu w Polsce

W oparciu o deklaracje składane przez rolników we wnioskach o płatności do ARiMR oraz dostępne opracowania branżowe można zarysować dość wyraźny trend spadkowy:

• początek lat 2000 – szacunkowo 5–7 tys. ha agrestu (w tym wiele starszych, ekstensywnych kwater);
• ok. 2010 r. – spadek areału o ok. 30–40% względem początku dekady;
• w latach  2020–2023 r. – deklarowany areał agrestu w gospodarstwach ubiegających się o płatności stabilizuje się na poziomie ok. 1,5–3 tys. ha.
• w roku 2025 agrest w Polsce rósł na ok. 1250 ha.

Głównym powodem jest chęć uprawy bardziej dochodowych gatunków jagodowych, a także mniejsze zainteresowanie agrestem deserowym i niskie ceny skupu przy rosnących kosztach pracy.

Czytaj także:

ceny agrestu

Agrest przeżyje renesans? Ceny skupu błyskawicznie idą w górę!

Najwięcej plantacji znajduje się w tradycyjnych rejonach sadowniczych: w województwach mazowieckim, lubelskim, świętokrzyskim i łódzkim, a także w Wielkopolsce, na Kujawach i Dolnym Śląsku. Sporo nasadzeń funkcjonuje też w Małopolsce i na Podkarpaciu, gdzie agrest jest często elementem zdywersyfikowanej produkcji jagodowej, sprzedawanej lokalnie lub bezpośrednio z gospodarstwa.

FOTO:

Wielkość zbiorów i plony z hektara

Zmniejszenie powierzchni przełożyło się na spadek krajowej produkcji. Obecnie szacuje się, że realna zdolność produkcyjna polskich plantacji nie przekracza 10 tys. t w skali roku.

Faktyczna wielkość uzyskiwanego plonu zależna jest głównie od wahań pogodowych Średni plon w skali kraju ocenia się na 5–8 t/ha. Nowoczesne, dobrze prowadzone plantacje, często wyposażone w nawadnianie, są w stanie osiągać 8–12 t/ha, a nawet więcej. Z kolei stare, zaniedbane nasadzenia plonują często na poziomie 2–4 t/ha, co przy obecnych kosztach produkcji stawia pod znakiem zapytania ich opłacalność.

Pogoda i klimat – kluczowe czynniki plonowania

W ostatnich latach to właśnie zjawiska pogodowe i zmiany klimatu w największym stopniu decydowały o plonowaniu agrestu.

Agrest wcześnie rozpoczyna wegetację, dlatego jest szczególnie wrażliwy na wahania temperatury wiosną. Ciepłe okresy pod koniec zimy i na początku marca przyspieszają pękanie pąków i kwitnienie. Gdy po takim ociepleniu przychodzą przymrozki, uszkodzeniu ulegają pąki kwiatowe i młode zawiązki. Lokalnie prowadziło to w minionych sezonach do strat sięgających nawet 70% plonu.

Drugim istotnym problemem jest susza. Na lżejszych glebach brak opadów wiosną i latem ogranicza wzrost pędów i owoców. Rośliny reagują stresem wodnym, owoce są drobniejsze, a część zawiązków opada przed dojrzewaniem. Plantacje wyposażone w nawadnianie kropelkowe radzą sobie zdecydowanie lepiej, co uwidacznia różnice w plonowaniu między gospodarstwami inwestującymi w infrastrukturę a tymi pracującymi wyłącznie w oparciu o naturalne opady.

Coraz częściej pojawia się także problem upałów. Długie fale wysokich temperatur przyspieszają dojrzewanie i skracają okno zbioru, co utrudnia organizację pracy. W skrajnych sytuacjach owoce ulegają oparzeniom słonecznym, szybciej miękną na krzewie i gorzej znoszą transport oraz ewentualne, krótkotrwałe przechowywanie.

Zastosowanie agrestu i kierunki sprzedaży

Znaczna część krajowej produkcji trafia do przetwórstwa – przede wszystkim do wytwórców dżemów, konfitur, soków, win i mrożonek. Agrest pozostaje ważnym surowcem w segmencie tradycyjnych przetworów owocowych, choć na tle maliny, porzeczki czarnej czy ostatnio także borówki jego znaczenie jest mniejsze.

Na rynku deserowym agrest ma charakter produktu niszowego. Kupowany jest najczęściej sezonowo, przez świadomych konsumentów ceniących tradycyjne smaki lub przygotowujących domowe przetwory. Sprzyja mu rosnące zainteresowanie lokalną żywnością i krótkimi łańcuchami dostaw – coraz częściej trafia do odbiorców poprzez sprzedaż bezpośrednią, rynki lokalne i niewielkie sklepy specjalistyczne.

Perspektywy dla rynku agrestu w Polsce

W najbliższych latach agrest pozostanie prawdopodobnie gatunkiem niszowym, utrzymywanym głównie w gospodarstwach jagodowych jako element dywersyfikacji produkcji oraz surowiec dla przetwórstwa tradycyjnego i rzemieślniczego. Z jednej strony ograniczać go będą konkurencyjność innych gatunków, wahania cen, problemy z pracą sezonową i rosnące ryzyko pogodowe. Z drugiej – sprzyjać mu może moda na lokalne, „stare” gatunki, rozwój małych przetwórni oraz lepsze odmiany i technologie.

Przyszłość uprawy agrestu w Polsce będzie zależeć od tego, na ile producenci zdołają połączyć nowoczesną technologię i inwestycje w infrastrukturę z umiejętnym budowaniem własnych kanałów sprzedaży oraz oferty produktów o wyższej wartości dodanej.

Wygląda na to, że piątek będzie najcieplejszym dniem w dającej się przewidzieć przyszłości. Wskazania termometrów na poziomie 25-26°C to w zasadzie wartości pełni lata i silna anomalia jak na tę porę roku.

Wedle wszelkich prawidłowości w maju tak ciepły dzień po prostu musi skończyć się burzami. Nie inaczej ma być teraz. Woda staje się dramatycznie potrzebna. Rośliny są rozpędzone, transpirują znaczne jej ilości, a od ostatniego deszczu mija już 5 dni, przynajmniej w centralnej Polsce, gdzie prowadzę swoje gospodarstwo. Problemem mogą jednak być gradobicia, które są niewykluczone lokalnie.

Będzie coraz chłodniej, przymrozki mogą wystąpić już we wtorek

W weekend zrobi się już wyraźnie chłodniej, pochmurnie i będą szanse na deszcz, tym razem mniejszy ale i spokojniejszy. Od wtorku powinno się wypogodzić ale o tej porze roku to niekoniecznie dobrze wróży. Czyste, krystaliczne nocne niebo w pierwszej połowie maja to duże ryzyko wystąpienia przymrozków. Chyba jeszcze za wcześnie by z całą pewnością zapowiedzieć poranne przymrozki na 6 maja, ale jednoznacznie nie da się ich także wykluczyć. Jest to jeden z prawdopodobnych scenariuszy.

Pogoda tej wiosny jest niezwykle dynamiczna. Skoki temperatur sięgające niemal 30°C w ciągu zaledwie kilku dób to niezwykle trudne okoliczności dla roślin, zwłaszcza w okresie kwitnienia.

Miniona noc była zimniejsza niż wielu przewidywało. Niektóre stacje meteorologiczne w głównych strefach produkcji jagodowych w Polsce wskazywały temperaturę na poziomie -2,0° lub niższą. Pamiętajmy jednak, że pomiary takie realizowane są na wysokości 200 cm nad ziemią. Tam, gdzie na plantacjach chłód wyrządza faktyczne szkody, a więc znacznie niżej, było w niektórych miejscach kilka stopni mniej.

Pomiar temperatury w Sadykierzu, w. łódzkie

FOTO: Michał Piątek

Spadki temperatury do poziomu -5°C czy nawet -6°C to bardzo poważne zagrożenie. Skuteczność ochrony roślin w takich przypadkach może być silnie ograniczona, zwłaszcza, gdy mróz utrzymuje się przez wiele godzin.

Lepiej sytuacja przedstawia się, gdy mowa  niedługich przymrozkach. Spadki temperatury do poziomu -1°C czy -2°C trwające godzinę-dwie przy wcześniejszym zabezpieczeniu roślin nie są aż tak dużym problemem.

Przymrozki we wszystkich strefach produkcji jagodowych, lokalnie przy gruncie bardzo dotkliwe

Chłodno dzisiaj nad ranem było niemal wcześnie tam, gdzie uprawia się jagodowe. Bardzo nieliczne stacje meteorologiczne nie odnotowały ujemnych wartości temperatury w najchłodniejszym okresie doby.

Czekamy na wyniki dzisiejszych lustracji kwater. Sam wybieram się niebawem w teren, zwłaszcza w niższe partie kwater, gdzie bywa najchłodniej a przymrozek utrzymuje się najdłużej. Dobrych informacji trudno się jednak spodziewać.

Obowiązujący od 2023 r. program azotanowy daje możliwość elastycznego stosowania nawozów zawierających w składzie azot w okresie od 1. do ostatniego dnia lutego, jeżeli wystąpią odpowiednie warunki pogodowe, tj.:

- przez 5 dni następujących po sobie, każdego dnia, średnia dobowa temperatura powietrza przekroczy 3°C – dotyczy możliwości nawożenia roślin zasianych jesienią, upraw trwałych, upraw wieloletnich i trwałych użytków zielonych;

- przez 5 dni następujących po sobie, każdego dnia, średnia dobowa temperatura powietrza przekroczy 5°C - dotyczy możliwości nawożenia pozostałych upraw.

Należy pamiętać jednak, że zabronione jest stosowanie nawozów na glebach zalanych wodą, nasyconych wodą, pokrytych śniegiem, zamarzniętych. Za glebę zamarzniętą nie uznaje się taką, która rozmarza co najmniej powierzchniowo w ciągu dnia.

Wykaz powiatów

Wykaz powiatów, w których nastąpiło przejście średniej dobowej temperatury powietrza przez próg 3°C i 5°C, znajduje się na stronie internetowej: https://agrometeo.imgw.pl/html/kryterium_wczesniejszego_terminu_nawozenia