Z perspektywy średnich temperatur miniona zima nie wyglądała dramatycznie. W styczniu średnie dobowe wartości na poziomie około –10°C mieszczą się w granicach odporności większości gatunków jagodowych. Problem w tym, że roślin fizjologicznie nie zdążyły się dobrze przygotować do takich warunków. Jesień była długa i stosunkowo ciepła. Maliny, jeżyny i borówka przez długi czas pozostawały aktywne, gromadziły cukry, ale nie wchodziły w pełny, głęboki spoczynek. Takie „rozciągnięte” przygotowanie do zimy, bez wyraźnego, chłodnego okresu hartowania, powoduje, że tkanki zdrewniałe i części nadziemne pozostają bardziej wrażliwe na nagłe uderzenia mrozu.

- Te właśnie uderzenia przyszły na przełomie listopada i grudnia oraz na początku i pod koniec lutego. Lokalnie notowano spadki temperatur rzędu –20°C i niżej, lokalnie dość znacznie. W normalnych warunkach, przy dobrze zahartowanych roślinach, taki mróz nie musi oznaczać tragedii. Jednak po ciepłej jesieni, przy braku pełnego zdrewnienia tegorocznych przyrostów, wystarczy kilka nocy z silnym mrozem, by uszkodzić pędy, wiązki przewodzące, a w niektórych przypadkach nawet system korzeniowy – informował Jarosław Barszczewski z firmy Calfert w trakcie swego wystąpienia na konferencji Praktycznie o truskawkach i nie tylko.

Zbyt mokro w zimie – cichy wróg roślin wieloletnich

Drugim, często niedocenianym problemem tej zimy była woda. Na wielu plantacjach obserwowano bardzo duże zróżnicowanie wilgotności – od stanowisk o w miarę poprawnych warunkach, po fragmenty wyraźnie podmokłe. Dla roślin wieloletnich, takich jak maliny, jeżyny czy borówka, nadmierna wilgotność w okresie zimowym jest wyjątkowo niekorzystna. Utrzymuje się wtedy parcie korzeniowe, roślina nie przechodzi w pełny spoczynek, a część systemu korzeniowego może ulegać uszkodzeniom fizjologicznym i niedotlenieniu. W efekcie, kiedy później pojawia się mróz, tkanki są mniej odporne, a uszkodzenia – głębsze i trudniej odwracalne.

To zjawisko szczególnie mocno dotyka plantacji położonych w zagłębieniach terenu, na cięższych glebach lub tam, gdzie system odprowadzenia wody jest niewystarczający. Z zewnątrz rośliny mogą wyglądać standardowo, ale problemy wychodzą na jaw dopiero wiosną – przez słabe ruszenie wegetacji, nierównomierne pąkowanie, zasychanie części pędów.

Maliny: różnice między odmianami, rejonami i technologią prowadzenia

- W przypadku malin obraz po zimie jest bardzo zróżnicowany. Maliny letnie w niektórych rejonach, jak Dolny Śląsk, poradziły sobie całkiem nieźle. Z kolei na Pomorzu, zwłaszcza w przypadku późnych odmian, można spodziewać się wyraźniejszych strat. – przestrzegał doradca Calfert. Tłumaczył, że późne odmiany nie zawsze zdążyły zakończyć wegetację i dobrze zdrewnieć. Jeśli wchodziły w zimę osłabione – na przykład po silnej presji chorób w końcówce sezonu – ich odporność na mróz była dodatkowo ograniczona. Tam, gdzie nałożył się na to silny mróz, część przyrostów tegorocznych mogła zostać poważnie uszkodzona.

Zdaniem Jarosława Barszczewskiego, maliny jesienne w gruncie, prowadzone klasycznie na jeden zbiór, generalnie powinny poradzić sobie lepiej. Jeśli pędy zostały wycięte przy ziemi, a rośliny weszły w zimę w dobrej kondycji, przemrożenia nie powinny mieć tu kluczowego znaczenia. Znacznie trudniejsza sytuacja jest tam, gdzie prowadzono maliny na zbiór podwójny i pozostawiono pędy na drugi plon bez solidnego zabezpieczenia. Z gospodarstw, m.in. z rejonu Radomia, napływają już zdjęcia pokazujące wyraźne przemrożenia na pozostawionych pędach. Przemrożenie na oglądanych w tym tygodniu plantacjach w tunelach (10 tydzień)  wykazały, że im pęd pozostawiony był grubszy, tym więcej uszkodzeń mrozowych w postaci kołnierzykowego pękania i odchodzenia kory występowało na plantacji. Oznacza to konieczność wycięcia takich pędów. Co ciekawe – pędy średniej grubości i cienkie – w zasadzie nie wykazują takich uszkodzeń.   W praktyce może to oznaczać konieczność rezygnacji z podwójnego zbioru i przejście na strategię pozyskania jednego, mocnego plonu.

Jeszcze więcej zagrożeń wiąże się z malinami jesiennymi w pojemnikach. Donice i kontenery są narażone na gwałtowne wahania temperatury. Jeżeli pojemniki nie zostały zadołowane, osłonięte lub odpowiednio zabezpieczone, przemrożenia korzeni są bardzo prawdopodobne. Pierwsze sygnały od producentów wskazują, że część roślin rzeczywiście wymagać będzie szczególnej troski lub wręcz wymiany.

Jeżyny: tam, gdzie okrywano, jest nadzieja

Jeżyny należą do gatunków wrażliwszych na silny mróz, ale jednocześnie stosunkowo łatwo dają się zabezpieczyć mechanicznie – o ile pozwala na to konstrukcja plantacji. Tam, gdzie plantator dysponował rozwiązaniami ułatwiającymi przyginanie pędów i ich okrywanie (choćby prostymi „stolarzami”), zimowanie wyszło zaskakująco dobrze. Pędy przykryte włókniną czy innym materiałem, dociśnięte do ziemi, znacznie lepiej zniosły zimowe spadki temperatur.

- Odmienna sytuacja jest na plantacjach, gdzie zrezygnowano z jakiejkolwiek ochrony lub przyginanie pędów było technicznie utrudnione. W takich miejscach można się spodziewać wyraźnych strat – od przemarznięcia wierzchołkowych części pędów po uszkodzenia sięgające znacznie niżej. Ubiegłotygodniowa (9 tydzień) lustracja pokazała jednak, że niektóre odmiany uprawiane w gruncie w tunelach wcale nie wykazują oznak przemrożenia, mimo, że nie były zabezpieczane włókniną, a jedynie przezimowały w zamkniętym tunelu zblokowanym. Oznaczać to może, że dla niektórych odmian jeżyn głównym problem nie są  niskie temperatury, ale mróz w połączeniu z wiatrem ! Ostateczną skalę szkód pokaże cięcie i ocena przekrojów pędów w najbliższych tygodniach – mówił Jarosław Barszczewski.

Borówka wysoka: późne odmiany pod znakiem zapytania

Jak informował Jarosław Barszczewski, w borówce wysokiej sytuacja również jest mocno zróżnicowana. Kluczowe okazały się dwa czynniki: odmiana i lokalizacja. W rejonach o lżejszych mrozach i mniejszej pokrywie śnieżnej, przy dobrze zdrewniałych krzewach, uszkodzenia nie muszą być duże. Problem pojawia się tam, gdzie uprawia się odmiany późne, wchodzące w zimę z długim, niedokończonym wzrostem przyrostów. Jeśli połączymy to z silnym mrozem i grubą warstwą śniegu, która utrudniała szybkie wychłodzenie gleby, a jednocześnie sprzyjała nadmiernej wilgotności, ryzyko uszkodzeń pędów i pąków kwiatowych jest znaczące.

W praktyce oznacza to, że na niektórych plantacjach borówki można spodziewać się słabszego kwitnienia, gorszego zawiązania owoców, a miejscami konieczności mocniejszego cięcia odmładzającego w celu odbudowy krzewów.

Jak rozpoznać skutki przemrożeń na plantacji?

Pierwszym sygnałem problemów, który widać już na zdjęciach spływających z gospodarstw, są zmiany na pędach. Po wykonaniu cięcia ujawniają się wyraźne granice między zdrową, zielonkawą lub jasną tkanką a brunatnymi, martwymi fragmentami. Widać strefy zbrunatnienia w przekroju, pęknięcia, czasem wręcz „odcięcie” wierzchniej części pędu. Jeśli po takim cięciu okazuje się, że żywa tkanka występuje tylko przy samej podstawie rośliny, oznacza to, że przemrożenia sięgnęły bardzo głęboko i nie ma co liczyć na normalny plon z uszkodzonych partii.

Objawy mogą również pojawić się później, już w trakcie wegetacji. Nierównomierne ruszanie pąków, zamieranie całych odcinków pędów, słabe przyrosty i wyraźnie mniejsza liczba kwiatostanów to kolejne symptomy, które warto wiązać z uszkodzeniami zimowymi, a nie tylko z chorobami czy błędami nawożenia. Ostateczna skala szkód może się ujawnić niestety dopiero po obciążeniu roślin kwiatami, zawiązkami i owocami, a więc zbyt późno na podjęcie działań sanacyjnych.

Co producenci owoców miękkich mogą zrobić wiosną?

W obecnej sytuacji podstawową zasadą powinna być ostrożność. Kuszące jest szybkie pobudzanie roślin do wzrostu, ale zbyt intensywne stosowanie preparatów stymulujących lub nawozów silnie azotowych może okazać się ryzykowne. Zima najprawdopodobniej nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa, a młode, świeże przyrosty są szczególnie wrażliwe na późne przymrozki.

- W pierwszej kolejności warto skupić się na wsparciu systemu korzeniowego. Dobrze dobrane nawożenie doglebowe – z udziałem NPK, siarki i mikroelementów – powinno być oparte na produktach dobrze rozpuszczalnych, które roślina jest w stanie efektywnie pobierać w niższych temperaturach. Uzupełnieniem mogą być preparaty stymulujące wzrost i regenerację korzeni, poprawiające ich zdolność do pobierania składników pokarmowych i wody. W wielu gospodarstwach coraz większe znaczenie zyskują również mikroorganizmy pożyteczne, pomagające w poprawie struktury gleby i rozkładzie resztek po zimie – mówił specjalista z firmy Calfert.

Nawożenie dolistne, w tym biostymulatory, warto wprowadzać dopiero w momencie, gdy rośliny rozwiną wystarczającą masę liści, a ryzyko silnych przymrozków będzie mniejsze. Celem powinno być wzmocnienie zielonej masy, poprawa kondycji roślin i delikatne wsparcie procesów regeneracyjnych, a nie „forsowanie” zbyt szybkiego wzrostu za wszelką cenę.

Rynek owoców miękkich: mniej towaru, większa presja na jakość

Jarosław Barszczewski pokusił się także o wstępną prognozę sezonu pod kątem sprzedaży owoców. - Jeśli przewidywania dotyczące skali przemrożeń się potwierdzą, w wielu gospodarstwach plony malin, jeżyn i części odmian borówki mogą być niższe. Z jednej strony może to oznaczać wyższe ceny, z drugiej – większą presję na utrzymanie jakości i ciągłości dostaw z plantacji, które wyszły z zimy w lepszym stanie. Dla całego sektora owoców miękkich to kolejny sygnał, że konieczne jest myślenie o zabezpieczeniach zimowych, odwodnieniu pól, doborze odmian pod kątem odporności na warunki pogodowe oraz planowaniu strategii regeneracji na wiosnę – dzielił się swymi spostrzeżeniami z plantatorami, którzy w liczbie ponad 300 przybyli na konferencję.

Choć obraz po tej zimie nie jest szczególnie optymistyczny, lepiej wiedzieć o możliwych problemach już teraz, niż zostać zaskoczonym dopiero w czasie kwitnienia czy zbiorów. Świadoma ocena kondycji roślin, rozsądne cięcie, dobrze przemyślane nawożenie i sięgnięcie po narzędzia wspierające regenerację mogą sprawić, że nawet po trudnej zimie sezon nie musi być całkowicie stracony.

Dobrym punktem wyjścia do zrozumienia potrzeb borówki jest obserwacja jej „kuzynki” – jagody leśnej. Rośnie ona na lekkich, piaszczystych glebach, gdzie nadmiar wody swobodnie spływa w dół, a system korzeniowy rozkłada się płytko, horyzontalnie. Nad glebą leży warstwa mchu, który utrzymuje wilgoć, tworzy naturalną „matę” i chroni powierzchnię przed nadmiernym nagrzewaniem i wysychaniem. W takim środowisku roślina ma stale dostęp do powietrza, wilgoci i umiarkowanej ilości składników.

Piotr Szurek, Berry Advisor, Falęcice 27.02.2026

FOTO: Michał Piątek

Uprawa borówki na plantacji powinna być jak najwierniejszą próbą odtworzenia tego modelu. W praktyce oznacza to budowę podniesionego zagonu o dobrej przepuszczalności, przykrytego ściółką lub matą, z kontrolowanym dopływem wody. Kluczem jest równowaga: nadmiar wody musi mieć możliwość ujścia w głąb, a jednocześnie powierzchnia powinna zatrzymywać tyle wilgoci, by strefa korzeniowa nie wysychała gwałtownie.

Zagon na lekkiej i ciężkiej glebie: różne podejścia, ten sam cel

Na ciężkich glebach gliniastych najważniejsze jest zapewnienie odpływu wody. Nie chodzi o to, by kopać głębokie rowy – wystarczy płytka inicjacja, rzędu kilku centymetrów, pozwalająca nabrać trochę ziemi do wymieszania z biomasą. Następnie zasadniczą część pracy wykonuje się „do góry”, budując wysoki zagon. To on ma być strefą życia korzeni – napowietrzoną, przepuszczalną, ale stabilną.

Na lekkich piaskach podejście jest nieco inne. Naturalny drenaż jest bardzo dobry, więc większym wyzwaniem staje się zatrzymanie części wody w profilu. W takim przypadku można pozwolić sobie na nieco głębszą ingerencję, tworząc pewien „bufor wilgoci” w dolnych partiach zagonu. Niezmienna pozostaje zasada: struktura musi być stabilna i przepuszczalna, a nie zamieniać się po kilku latach w ciasno zbity, nieprzewiewny wał.

Tu właśnie pojawia się rola domieszki rodzimej ziemi. Zagon złożony wyłącznie z torfu i trociny jest kosztowny i nietrwały – mineralizuje się, osiada, traci wysokość. Dodanie odpowiednio dobranego udziału gleby (na glinach ok. 10%, na piaskach nawet 30%) pozwala stworzyć konstrukcję, która utrzyma kształt i będzie dobrym oparciem dla systemu korzeniowego przez wiele lat.

Bezpieczne zakwaszanie: siarka tak, ale w dawce i formie kontrolowanej

- Zakwaszenie gleby jest jednym z tych elementów, w których łatwo o poważne błędy. W branży funkcjonuje przekonanie o zaletach sypanie kilku ton pylistej siarki na hektar przed założeniem plantacji. Z praktyki doradczej wynika jednoznacznie: takie dawki częściej niszczą plantację, niż jej pomagają. Siarka w formie pylistej rozpuszcza się bardzo szybko, gwałtownie obniżając pH i dramatycznie podnosząc przewodność elektryczną roztworu glebowego. Zdarza się, że wskaźnik EC po takim zabiegu sięga wartości rzędu 17 – to poziom toksyczny dla większości upraw – informował w trakcie swej prelekcji Piotr Szurek.

Czytaj także:

borówka

Jędrne owoce, silne rośliny - nowoczesne nawożenie borówki wysokiej pod zbiór mechaniczny

Znacznie bezpieczniejszym rozwiązaniem jest siarka granulowana. Rozkłada się powoli, pozwalając na stopniowe obniżanie pH w ciągu kilku lat. Na cięższych glebach maksymalne dawki, jakie można uznać za bezpieczne, to okolice 1,2 t/ha. W wielu rejonach, przy określonym typie ziemi, optymalna dawka wynosi nawet około 600 kg/ha – i to wystarcza, by w połączeniu z odpowiednio zakwaszoną wodą i kwaśnymi nawozami osiągnąć pożądany poziom pH podłoża w strefie korzeni.

Zasady przygotowania podłoża w odniesieniu do wyniku jego analizy

FOTO: Michał Piątek

Ważne jest również, by prawidłowo interpretować badania gleby. Wiele tabel i zaleceń podaje wartości pH mierzone w roztworze KCl, podczas gdy plantatorzy operują potocznie pH „w wodzie”. Różnice pomiędzy tymi metodami mogą wynosić nawet 1,5 jednostki, co ma zasadnicze znaczenie przy doborze dawki siarki. Dlatego zawsze warto upewnić się, jaką metodą wykonano analizę, zanim sięgnie się po nawóz.

Woda: sprzymierzeniec lub największy wróg

W uprawie borówki najważniejszym czynnikiem nie jest ani intensywne nawożenie, ani nawet samo cięcie, ale kontrola wody. Roślina ta nie wytwarza klasycznych korzeni włośnikowych, więc składniki pobiera głównie przez zewnętrzną warstwę korzeni. Ta powierzchnia jest dość duża, ale niezwykle wrażliwa na zalanie. W odróżnieniu od wielu innych gatunków borówka znacznie lepiej znosi krótkotrwałe przesuszenie niż długotrwałe „stanie w wodzie”.

- Dlatego fundamentalną zasadą jest: lepiej nieco niedolać, niż przelać. Dotyczy to szczególnie pierwszego roku po posadzeniu, kiedy system korzeniowy dopiero się rozwija, a bryła pojemnikowa często trzyma wodę inaczej niż otaczający zagon. Zdarza się, że po dwóch latach od posadzenia, przy braku wzrostu, roślina nadal praktycznie w całości tkwi w zwartej bryle doniczkowej, podczas gdy zagon wokół niej ma zupełnie inne warunki wilgotności. Z zewnątrz widać tylko „krzak, który nie rośnie”, a przyczyna leży pod powierzchnią – wyjaśniał doradca.

Kontynuując wystąpienie informował, że w nowoczesnych systemach nawadniania istnieją oczywiście zaawansowane czujniki i urządzenia pomiarowe, ale w praktyce najczęściej wystarcza konsekwentna kontrola i wyczucie plantatora. Regularne odkrywki pozwalają zobaczyć, czy profil jest równomiernie wilgotny, czy tworzą się zastoiska wody, czy nie powstaje „podeszwa” w piaskach ilastych. Dopiero na tej podstawie można sensownie regulować dawki i częstotliwość podlewania.

Mata: pomoc czy przeszkoda?

Jednym z częstszych dylematów jest wybór między uprawą „na macie” a w odkrytym zagonie ze ściółką organiczną. Maty mają istotne zalety: zmniejszają parowanie, stabilizują warunki wilgotności przy powierzchni i w lekkich stanowiskach umożliwiają redukcję zużycia wody nawet o około 40%. Są szczególnie cenne tam, gdzie dostęp do wody jest ograniczony, a gleby są bardzo przepuszczalne.

Z drugiej strony mata ogranicza możliwość wizualnej kontroli warunków w strefie korzeniowej. Przeładowanie wodą małej rośliny, zwłaszcza na początku uprawy, jest wtedy dużo łatwiejsze. Mały liść i niewielka masa zielona oznaczają małą transpirację, a jeśli pod matą stale stoi woda, korzenie szybko zaczynają się dusić. W dodatku mata w praktyce wymusza fertygację, utrudniając precyzyjne korygowanie nawożenia w oparciu o obserwację roślin i gleby.

Uczestnicy spotkania w Falęcicach 27.02.2026

FOTO: Michał Piątek

Doświadczenia amerykańskie pokazują jednak, że przy odpowiednio przygotowanym zagonie i dobrze ustawionej fertygacji mata może być stabilnym, przewidywalnym rozwiązaniem. Tam, gdzie naturalna gleba ma już odpowiednie pH i strukturę, a głównym celem jest utrzymanie wilgoci i ograniczenie chwastów, stosowanie mat o większej gramaturze stało się standardem. W polskich warunkach decyzja o macie powinna być jednak zawsze poprzedzona rzetelną oceną gleby i dostępności wody.

Zagon pod kombajn: geometria, która decyduje o stratach

Przy planowaniu zbioru mechanicznego kształt zagonu staje się krytycznym elementem technologii. Klasyczny, niski, płaski zagon, dobrze znany z wielu starszych plantacji, źle współpracuje z kombajnem. Elementy prowadzące maszyny – tzw. „rybie ości” – nie są w stanie objąć krzewu przy samej ziemi, owoce spadają do środka lub poza strefę zbiorczą, a straty są wysokie.

Amerykańskie rozwiązania, które sprawdziły się w praktyce, opierają się na wysokich, półokrągłych zagonach. Kombajn jest opuszczany tak, by jego elementy robocze dosłownie „nakładały się” na zagon, obejmując krzewy u podstawy. Dzięki temu owoce strząśnięte z pędów toczą się po łagodnym profilu do systemu zbiorczego, a nie spadają w przypadkowe miejsca. To wymaga od plantatora bardzo konsekwentnego formowania nie tylko samych zagonów, ale i pokroju krzewu.

Do formowania takich wałów można z powodzeniem wykorzystać maszyny zaprojektowane pierwotnie do zakładania rzędów szparagów. Używane formowniki pozwalają zbudować wysokie, równe zagon, a przy odpowiedniej regulacji profilu można go dopasować do konkretnego modelu kombajnu. To rozwiązanie jest często tańsze i skuteczniejsze niż budowa zupełnie nowych maszyn od zera.

Cięcie pod kombajn: krzew, który „wpina się” w maszynę

- Zagon to tylko połowa sukcesu. Druga połowa to krzew, którego pokrój współpracuje z maszyną, zamiast z nią walczyć. Ideał to forma zbliżona do litery V, gdzie baza jest podcięta i oczyszczona z nisko rosnących, wylegających pędów, a główne gałęzie są wzniesione i w miarę sztywne. Dzięki temu „rybia ość” kombajnu może zapiąć się na krzewie u nasady, ścisnąć go delikatnie i efektywnie strząsnąć owoce bez rozpadu struktury na wszystkie strony – mówił Piotr Szurek.

W praktyce oznacza to konieczność bardzo zdecydowanego cięcia w pierwszych latach uprawy. W drugim roku lepiej jest mocno ograniczyć owocowanie – usuwać pąki i młode zawiązki – po to, by roślina skupiła się na budowie silnych pędów konstrukcyjnych. Te dwa lata „inwestycji w drewno” zwracają się później wielokrotnie, gdy kombajn ma do czynienia z krzewem stabilnym, o przewidywalnym zachowaniu podczas wstrząsania.

Nie wszystkie odmiany reagują tak samo na cięcie – część z nich wymaga wręcz pewnego rozrostu, bo zbyt silne ograniczenie może je osłabić. Dlatego schemat prowadzenia trzeba zawsze dostosować do konkretnej odmiany, biorąc pod uwagę jej naturalny pokrój i siłę wzrostu.

Materiał szkółkarski: różne początki, różne możliwości

Doradca apelował, by każdorazowo zwracać uwagę na źródło i jakość materiału szkółkarskiego. Sadzonki rozmnażane klasyczną metodą pędową często są wyższe, ale mniej rozgałęzione. Część pracy nad ich formą spada wtedy na plantatora – trzeba je mocniej ciąć i dłużej kształtować. Mogą jednak okazać się bardzo przydatne w kontekście prowadzenia zbioru przy użyciu kombajny z roślin już w wieku produkcyjnym.

Sadzonki z kultur in vitro weszły na rynek jako odpowiedź na ogromne zapotrzebowanie na materiał nasadzeniowy. Początkowo budziły różne obawy, ale dziś technologia ich produkcji jest dobrze opanowana. Mają zwykle lepsze rozgałęzienie, dynamiczniej się krzewią i szybciej budują masę wegetatywną. Przy tym samym wieku różnice w zachowaniu roślin na plantacji bywają znaczące – co ma bezpośredni wpływ na tempo, w jakim plantacja jest gotowa na wejście kombajnu.

Plantacja gotowa na mechanizację: efekt sumy drobnych decyzji

Mechaniczny zbiór borówki nie jest jednym ruchem, ale konsekwencją wielu decyzji podjętych kilka lat wcześniej: wyboru gleby, sposobu jej przygotowania, dawki siarki, typu zagonu, zastosowania lub rezygnacji z maty, doboru odmian, formy cięcia i jakości materiału nasadzeniowego. Kombajn, który wjeżdża na tak przygotowaną plantację, nie jest „magiczna maszyną rozwiązującą problem ludzi do zbioru”, ale narzędziem wpisanym w całą koncepcję produkcji.

Jeśli te elementy zostały przemyślane, plantacja jest w stanie znieść pewne straty typowe dla zbioru mechanicznego – odpad zielonej jagody, delikatne uszkodzenia, częściową utratę nalotu – i nadal przynosić dochód. W świecie rosnących kosztów pracy i niestabilności politycznej właśnie taka zdolność adaptacji może decydować o tym, kto na rynku borówki zostanie, a kto z niego zniknie.

Piętnaście lat temu podobna dyskusja toczyła się wokół pomidora gruntowego. Na szkoleniach dominowało przekonanie, że w polskich warunkach zbiór kombajnem „nie ma prawa się udać”. Mimo że w Europie Zachodniej takie technologie już istniały, w kraju traktowano je jak ciekawostkę. Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej – około 90% pomidorów przemysłowych zbiera się mechanicznie. Zmieniły się odmiany, technologia uprawy, konstrukcja maszyn i wymagania przetwórstwa.

Ta historia nie jest anegdotą – to ostrzeżenie czy może raczej przepowiednia dla wszystkich, którzy dostrzegają analogię. To, co dziś wielu plantatorom borówki wydaje się „nierealne” (zbiór deserowych owoców kombajnem, w polskim klimacie, przy wysokich wymaganiach jakościowych), za kilkanaście lat może stać się absolutnym standardem. Właśnie ta perspektywa skłania do poważnej rozmowy o przyszłości borówki.

Koszty pracy i zmiany prawa: dlaczego ręczny zbiór powoli odchodzi do lamusa?

- Kluczowym problemem staje się dziś dostęp do pracowników sezonowych. Koszty legalnego zatrudnienia systematycznie rosną – m.in. składki i opłaty (jak KRUS od pracowników z Ukrainy), które trzeba odprowadzać co miesiąc. Każdy pracownik wymaga umowy, a kontrole służb – zwłaszcza Straży Granicznej – są coraz częstsze i bardziej restrykcyjne. Kary za nielegalne zatrudnienie liczone są już nie „od gospodarstwa”, ale od osoby, co oznacza potencjalne tysiące złotych za każdego pracownika – wyjaśniał w trakcie spotkania Piotr Szurek.

Do tego dochodzi twardy czynnik geopolityczny: zależność od pracowników zza wschodniej granicy. Wystarczy decyzja polityczna o zawieszeniu ruchu granicznego na kilkadziesiąt dni, by cała branża oparta na szybkim, ręcznym zbiorze w krótkim oknie czasowym – znalazła się w sytuacji bez wyjścia.

USA: tam rentowna plantacja to plantacja zbierana kombajnem

Jak informował doradca, w Stanach Zjednoczonych intensywna produkcja borówki rozwija się od ponad 30 lat. Doświadczenia tamtejszych plantatorów są jednoznaczne: nie ma ekonomicznie rentownych plantacji, które nie byłyby zbierane mechanicznie. Mechanizacja nie jest dodatkiem, ale podstawą całego systemu: od hodowli odmian, przez projektowanie plantacji, po sortownie i pakowanie.

Spotkanie w Falęcicach poświęcone uprawie borówki pod mechaniczny zbiór

FOTO: Michał Piątek

Z polskiej perspektywy istotna jest jeszcze jedna różnica: inne podejście do nalotu na owocach. W USA konsument oczekuje przede wszystkim smacznych, słodkich i chrupkich owoców. Stopień zachowania nalotu nie jest kluczowym kryterium. Kombajny, które tam pracują, nie zapewniają wysokiej troski o nalot – ich zadaniem jest możliwie delikatne strząśnięcie i zebranie owocu, ale częściowe starcie warstwy woskowej jest akceptowane.

- W Polsce rynek deserowy nadal mocno ocenia owoce wizualnie, co rodzi obawy przed mechanizacją. Warto jednak zauważyć, że w miarę wzrostu kosztów pracy i presji konkurencyjnej te oczekiwania również mogą ewoluować. W tym czasie to technologia uprawy – odmiany o odpowiednim pokroju i jędrności, kształt zagonu, sposób cięcia – będzie decydowała, czy mechaniczny zbiór da produkt akceptowalny dla rynku – stwierdził Piotr Szurek.

Czytaj także:

kombajn do borówek

Jak ograniczyć koszt zbioru borówek?

Odmiany pod zbiór mechaniczny: co już dziś działa?

Z praktyki doradczej i obserwacji na plantacjach można wskazać już przynajmniej trzy odmiany, które sprawdziły się przy zbiorze kombajnem. Charakteryzują je sztywne, wzniesione pędy i pokrój sprzyjający „objęciu” krzewu przez maszynę, dobra jędrność oraz odpowiedni balans między siłą trzymania jagody a łatwością odrywania przy wstrząsaniu. W standardowych warunkach te odmiany pozwalają na zbiory mechaniczne bez większych problemów.

Ważnym atutem nowoczesnych kreacji jest także wysoka mrozoodporność – deklarowana często na poziomie –30, a nawet –38°C przy prawidłowym przygotowaniu roślin do zimy. To pozwala myśleć o nich jako o odmianach „kompletnych”: dostosowanych do naszego klimatu, a jednocześnie kompatybilnych z mechanizacją.

- Dobór odmiany nigdy nie jest oderwany od reszty technologii. Inaczej planuje się plantację nastawioną na świeży rynek deserowy, inaczej na przemysł czy przetwórstwo mrożeniowe. W jednym i drugim przypadku mechaniczny zbiór może jednak być przewagą, o ile przy zakładaniu plantacji uwzględni się przyszłą pracę kombajnu – mówił doradca.

Stanowisko pod borówkę: nie każda ziemia jest dobra, nawet jeśli „da się posadzić”

W obiegu funkcjonuje szkodliwy mit, że borówkę można posadzić wszędzie – w donicy na betonie, na ciężkiej łące po odwodnieniu czy w dowolnym polu po intensywnym zakwaszeniu. Osiem lat intensywnej pracy doradczej i oględzin dziesiątek hektarów złych plantacji doprowadziło Piotra Szurka do prostego wniosku: owszem, wiele gleb nadaje się pod borówkę, ale wcale nie wszystkie.

- Jeśli przyjmiemy, że 100% to wszystkie dostępne stanowiska, to około 80% można z większym lub mniejszym nakładem przystosować pod borówkę. Pozostałe 20% to lokalizacje, w które inwestowanie jest zwykłym marnowaniem pieniędzy. Zaklinanie rzeczywistości na etapie zakładania plantacji kończy się później frustracją, słabymi plonami i brakiem zwrotu z inwestycji – wyjaśniał ekspert.

To szczególnie istotne przy obecnych kosztach. Założenie jednego hektara nowoczesnej plantacji, z pełną infrastrukturą, to realnie koszt od 100 do nawet 300 tysięcy złotych, w zależności od standardu przy założeniu, że już posiadamy teren. Przy takich kwotach nie można opierać decyzji na „przypuszczeniach” – konieczna jest twarda analiza stanowiska.

Odkrywka glebowa i drenaż: punkt wyjścia, nie dodatek

Najważniejszym pierwszym krokiem jest wykonanie odkrywki glebowej. Chodzi nie tylko o pobranie próbek do analizy chemicznej, ale realne obejrzenie profilu gleby: jak głęboko sięga warstwa uprawna, czy woda stoi w gruncie, czy szybko przesiąka, gdzie pojawiają się warstwy zwięzłe, jak zachowują się piaski ilaste. W praktyce to właśnie zła gospodarka wodą – a nie rzekomo marnej jakości materiał szkółkarski czy niewłaściwe nawożenie – jest główną przyczyną problemów na plantacjach.

Na piaskach ilastych problemem bywa narastająca „podeszwa” tworzona przez drobne frakcje pęczniejące pod wpływem stałego, kroplowego nawadniania. Z czasem taka warstwa staje się nieprzepuszczalna, profil glebowy przestaje drenować wodę w dół, a korzenie borówki zaczynają „pływać” w nadmiarze wilgoci. Rośliny reagują zamieraniem, mimo że z góry wszystko wygląda pozornie poprawnie.

Z kolei przykładem naturalnie dobrego stanowiska jest świeżo wykarczowany las: dużo próchnicy leśnej, kwaśne środowisko, piasek i dobry drenaż. Po dodaniu trociny i odpowiednim nasadzeniu taka działka wymaga minimalnych korekt. W skrajnej opozycji stoją stare sady wielokrotnie wapnowane – w rzędach, gdzie latami sypano kredę czy wapno magnezowe, trudno będzie stworzyć środowisko przyjazne borówce bez ogromnych nakładów.

Profesjonalne doradztwo: plantacja jako projekt inwestycyjny

Przy tak dużej złożoności czynników warto traktować plantację jak projekt inwestycyjny, a nie „eksperyment w polu”. Firmy wyspecjalizowane w doradztwie borówkowym potrafią ocenić stanowisko, zaprojektować zagon, dobrać komponenty (torf, trociny, udział rodzimej ziemi), a następnie pomóc w prowadzeniu plantacji w kierunku planowanego modelu zbioru – ręcznego, mechanicznego lub mieszanego.

- Kluczowe jest to, by te decyzje zapadały przed pierwszą łopatą wbita w grunt. Po fakcie, gdy rośliny już rosną, możliwości korekty są ograniczone i kosztowne. Wtedy często widać, że na etapie startu zabrakło najważniejszego – rzetelnej analizy gleby i wody oraz świadomości, że plantacja ma być nie tylko „ładna”, ale przede wszystkim rentowna. A w tym wypadku mechaniczny zbiór może okazać się koniecznością, a nie wyborem. – skonkludował Piotr Szurek.

Wiele starszych plantacji w Polsce powstawało w czasach, gdy praca sezonowa była znacznie tańsza i łatwo dostępna, a o zbiorze borówki kombajnem mało kto w ogóle myślał. Rozstawy rzędów i sposób prowadzenia krzewów dopasowywano do małych ciągników i zbioru ręcznego. Zagonów nie robiono zbyt wysokich, krzewom pozwalano szeroko się rozrastać u podstawy, a uwrocia projektowano tak, by ledwie wystarczyły do zawracania ciągnikiem z opryskiwaczem czy kosiarką.

Czytaj także:

kombajn do borówek

Jak ograniczyć koszt zbioru borówek?

Dziś ta „filozofia” mści się coraz częściej. Brakuje ludzi do zbioru, stawki za pracę rosną z roku na rok, a wielu plantatorów rezygnuje z trzeciego czy czwartego podejścia do kwatery, ograniczając się do zrywania tylko pierwszej, najlepiej wyeksponowanej partii owoców. Reszta zostaje na krzewach, bo koszty zbioru przewyższają opłacalność.

Dlatego nowe nasadzenia warto planować zupełnie inaczej – od początku tak, by dawały możliwość zarówno zbioru ręcznego, jak i mechanicznego. Plantacja przygotowana pod kombajn zawsze może być zbierana ręcznie. Plantacja zaprojektowana wyłącznie pod rwaczy zwykle nie daje się już sensownie zmechanizować.

Sytuację dodatkowo zmienia fakt, że w Polsce działa już kilka firm produkujących kombajny do zbioru borówek, dostępne są także maszyny importowane i usługi zbioru. Coraz łatwiej też sprzedać owoce zebrane mechanicznie, nawet bez sortowania po zbiorze. Gospodarstwo inwestujące w kombajn i prostą linię sortującą może znacząco obniżyć koszt zbioru, a jednocześnie sporą część jagód wciąż kierować na rynek świeży.

Zbyt delikatne podejście do cięcia zimowego

Drugim częstym problemem jest nieodpowiednie prowadzenie krzewów – przede wszystkim zbyt łagodne cięcie zimowe. Wiele osób ma opór przed mocniejszym prześwietleniem roślin, bo każdy pęd z pąkami kwiatowymi wydaje się potencjalnym zyskiem. W praktyce prowadzi to do krzewów przerośniętych, zagęszczonych, wypełnionych starymi, mało produktywnymi pędami.

Czytaj także:

cięcie borówek

Cięcie borówek odmiany ‘Cargo‘ – jak uformować krzew, by owoce były duże?

Efekty są dość przewidywalne: owoce stają się drobniejsze, gorzej doświetlone, bardziej wrażliwe na choroby, a ich zbiór – zwłaszcza ręczny – jest wolniejszy i mniej precyzyjny. Tymczasem dobrze prześwietlone krzewy potrafią odwdzięczyć się większym kalibrem jagód. Nawet jeśli liczba owoców nieco spadnie, masa plonu bywa podobna, a nierzadko wyższa. A przecież borówki sprzedaje się na kilogramy, a nie na sztuki.

Czytaj także:

cięcie borówek

Cięcie borówek odmiany ‘LoretoBlue‘ – formowanie krzewu, opinia eksperta o nowej selekcji

Kluczem jest systematyczne cięcie od pierwszych lat po założeniu plantacji. Każda odmiana ma swoją specyfikę, ale w każdej konieczne jest regularne usuwanie pędów starych, słabych i niepotrzebnych, a także prześwietlanie wnętrza krzewu. Dobrym pomysłem jest udział w zimowych szkoleniach z cięcia lub obejrzenie materiałów instruktażowych przygotowanych przez doświadczonych doradców. Jeśli mimo to brakuje odwagi, by „mocniej wejść w krzew”, sensownym rozwiązaniem może być zlecenie tego zadania wyspecjalizowanej ekipie. Nie wszystkie takie zespoły dysponują odpowiednią wiedzą, ale dość powszechne jest to, że osoba spoza gospodarstwa, z obiektywną oceną krzewu bez większych sentymentów ogołoci go z niepotrzebnych pędów, a efekt w kolejnym sezonie będzie lepszy.

Nawadnianie i fertygacja bez marginesu bezpieczeństwa

W przypadku borówki stwierdzenie „bez wody nie ma plantacji” nabiera wyjątkowej mocy. To gatunek o słabym, płytkim systemie korzeniowym, bardzo wrażliwy na stres wodny.

Już na etapie planowania plantacji warto mieć pewność, że gospodarstwo dysponuje wydajną studnią lub innym stabilnym źródłem wody. Co więcej, rozsądne staje się od razu zaprojektowanie zbiornika, który pomieści ilość wody potrzebną do nawodnienia i fertygacji całej plantacji przynajmniej przez jedną dobę, a optymalnie – przez dwie. Taki bufor ma ogromne znaczenie w czasie awarii pompy, przestojów w dostawach energii czy długotrwałej suszy.

Czytaj także:

globalny rynek borówki

Potrzeba inwestycji, ale skąd brać pieniądze? Zmiany klimatyczne odmienią oblicze globalnego sektora borówkowego

Ostatnie lata pokazały, że nie są to scenariusze teoretyczne. Zdarzały się okresy, w których w głębinowych studniach zwyczajnie brakowało wody do bieżącego podlewania. Zbiornik ziemny lub cylindryczny z blachy daje plantatorowi czas na reakcję zanim rośliny wejdą w głęboki stres.

Zapylacze – niewidzialny, ale decydujący „zespół” na plantacji

Borówka, aby dobrze i regularnie plonować, potrzebuje obecności owadów zapylających w czasie kwitnienia. Są regiony z dużym nasyceniem pasiek, ale też rozległe obszary, gdzie pszczół i innych zapylaczy jest po prostu za mało. W takiej sytuacji konieczne będzie sprowadzenie owadów zapylających na plantację, czy to poprzez wynajem uli z pszczołami miodnymi czy zakup rodzin trzmielich, czy skorzystanie z pracy murarki ogrodowej lub rogatej.

Czytaj także:

murarka ogrodowa

Jak skutecznie zaplanować zapylanie murarką? Dostępność kokonów jest w tym roku ograniczona!

Dodatkowym wyzwaniem jest termin kwitnienia borówki. Zwykle przypada on na koniec kwietnia lub początek maja, zależnie od przebiegu pogody. W tym okresie dzikie populacje zapylaczy – zwłaszcza innych niż pszczoła miodna – są jeszcze nieliczne. Trzmiele, które widujemy wczesną wiosną, to zazwyczaj samotne matki zakładające gniazda. Tylko one zimują, reszta populacji zaczyna się dopiero rozwijać.

Dobrze zorganizowane zapylanie przekłada się nie tylko na wyższy plon, ale także na bardziej wyrównane i szybsze dojrzewanie owoców. To z kolei ułatwia planowanie zbiorów i sprzedaży.

Oszczędności, które wychodzą bokiem

W obecnych realiach zakładania i prowadzenia gospodarstw wielu plantatorów zaczyna intensywnie szukać oszczędności. Problem w tym, że cięcia kosztów bardzo łatwo przesunąć z obszarów drugorzędnych w takie, które są krytyczne dla powodzenia inwestycji. Zdarza się, że oszczędza się na starannym przygotowaniu stanowiska, rezygnuje z ogrodzenia nowej kwatery „na pierwszy rok”, kupuje tańsze, gorzej dopasowane do wymagań borówki nawozy lub ogranicza wydatki na ochronę i biostymulację.

FOTO:

Pewne rzeczy są albo trudne albo wręcz niemożliwe do naprawy. Jeśli nie ogrodzimy plantacji a w zimę tak surową jak obecna pojawi się na niej dzika zwierzyna, straty mogą być bardzo dotkliwe. Jeśli nie zadbamy o próchniczość podłoża przed wysadzeniem sadzonek, co jest relatywnie proste, to potem staje się to nie tylko bardziej kosztowne ale i długotrwałe, a za wszystko płacimy dodatkowo słabszym wzrostem roślin.

Co w praktyce decyduje o sukcesie plantacji?

Gdyby chcieć stworzyć listę najbardziej podstawowych błędów w uprawie borówki, należałoby zacząć od niewłaściwego wyboru stanowiska, przygotowania gleby czy doboru odmian. Po ponad trzech dekadach towarowej uprawy tego gatunku w Polsce są to jednak zagadnienia stosunkowo dobrze rozpoznane i coraz rzadziej stanowią główną przyczynę porażki.

Coraz wyraźniej widać natomiast, że o opłacalności plantacji decydują czynniki pozornie drugorzędne, jak choćby brak możliwości zbioru owoców kombajnem, błędy w cięciu zimowym, zawodny system nawadniania, nieprzemyślane wsparcie zapylania oraz nieodpowiedzialne wyszukiwanie oszczędności.

Odmiana ‘LoretoBlue‘ jest stosunkowo rzadko spotykana na krajowych plantacjach. Nie mniej jednak pewne jej cechy sprawiają, że warto ją obserwować i brać pod uwagę przy planowaniu nowych nasadzeń.

Kilka ważnych informacji na temat formowania młodych roślin a także np. o mrozoodporności znajduje się na poniżej zamieszczonym materiale filmowym nagranym w trakcie plenerowego spotkania zorganizowanego przez Agrosimex w województwie świętokrzyskim na początku lutego:

‘LoretoBlue‘ – kilka spostrzeżeń

Przede wszystkim, wyprowadzając krzew wato usunąć wszystkie pędy wykładające się lub silnie rozkrzewione, których pozostawienie mogłoby doprowadzić do szybkiego i niekontrolowanego zagęszczenia pokroju rośliny.

Czytaj także:

cięcie borówek

Cięcie borówek odmiany ‘Cargo‘ – jak uformować krzew, by owoce były duże?

Na początku lutego, po kilku niezwykle mroźnych tygodniach stycznia, nie widać było na krzewach tej selekcji przemrożonych pędów. To dobrze rokuje w kontekście możliwości występowania co jakiś czas surowych zim w Polsce. Nie wszystkie odmiany wprowadzane do sprzedaży na polskim rynku cechują się takim atrybutem.

Co może niepokoić, na odmianie tej chętnie żerują sarny. Dzikie zwierzęta wybierają właśnie te rośliny, być może z uwagi na nabrzmiałe, pożywne i smaczne dla nich pąki. Wydaje się więc, że odmiana ta powinna być uprawiana na stanowiskach zabezpieczonych ogrodzeniem przed dostępem zwierząt.

Zachęcam do zapoznania się z wyżej zamieszczonym materiałem, w którym znajdą się także odniesienia i porównania do innej odmiany – ‘ArabellaBlue‘.

Zjazd członków SPPB odbędzie się w dniach 12–13 lutego 2026 r. Tradycyjnie pierwszy dzień będzie miał charakter głównie prawno‑organizacyjny, drugi natomiast będzie dotyczył wyzwań produkcyjnych i rynkowych. Stowarzyszenie Polskich Plantatorów Borówki podkreśla, że celem zjazdu jest przede wszystkim realne wsparcie członków w prowadzeniu nowoczesnych, konkurencyjnych gospodarstw.

Pracownicy do zbiorów

Pierwszy blok tematyczny dotyczyć będzie legalnego zatrudniania pomocników przy zbiorach. W ostatnich miesiącach przepisy dotyczące pracy cudzoziemców i dokumentowania zatrudnienia były nowelizowane. Stowarzyszenie uznało, że przed sezonem konieczne jest praktyczne omówienie aktualnych wymogów. Grupa robocza SPPB wraz ze specjalistami przeprowadzi uczestników przez tematy formalne druków, zapisów w umowach, archiwizacji dokumentów i gotowości na ewentualną kontrolę.

Na pytania plantatorów dotyczące aktualnych i przyszłych możliwości skutecznego organizowania zbiorów odpowiedzą reprezentanci Wydziału Prawnego w zakresie migracji zarobkowych Departamentu Rynku Pracy Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Departamentu Transferu Wiedzy i Spraw Społecznych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

FOTO: Sad24

Współczesna technologia prowadzenia plantacji

Drugi dzień spotkania będzie poświęcony zagadnieniom agrotechnicznym i rynkowi. Poranny blok dotyczyć będzie ochrony plantacji. O rosnącej roli zastosowania preparatów biologicznych plantatorzy będą rozmawiać z naukowcami z Instytutu Bioinżynierii Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Specjaliści z Departamentu Hodowli i Ochrony Roślin MRiRW przedstawią prawne aspekty ochrony roślin dotyczące między innymi automatyzacji zabiegów ochrony, w tym wykorzystania dronów. O tego rodzaju rozwiązaniach mówi się bardzo dużo, głównie w kontekście technologicznych ciekawostek, ale warto poruszyć ten temat w szerszym gronie.

Uczestnicy spotkania dowiedzą się także więcej o systemie elektronicznej ewidencji zabiegów ochrony roślin, który ma być obowiązkowy od 1 stycznia 2027 r. Przedstawiciele Departamentu Hodowli i Ochrony Roślin MRiRW omówią planowane wymagania oraz praktyczne przygotowanie gospodarstw do nowych zasad raportowania zabiegów.

W trosce o jakość

W dobie zmieniającego się rynku ważne jest również omówienie najnowszych badań dotyczących metod przedłużania trwałości owoców borówki w przechowywaniu i transporcie. Zostaną przedstawione wyniki doświadczeń nad różnymi technologiami, ze wskazaniem, które z nich najlepiej sprawdzają się w eksporcie i handlu krajowym.

Ostatni blok spotkania dotyczyć będzie nowych odmian borówki z hodowli krajowej. Po sezonie 2025 prowadzone będą dalsze oceny ich przydatności produkcyjnej i handlowej. Aktualna zima może przynieść kilka odpowiedzi na pytania o odporność mrozową odmian pochodzących ze szkółek z zachodniej Europy i Stanów Zjednoczonych, od kilku lat coraz powszechniej sadzonych na plantacjach. Z pewnością będzie to temat dyskusji oficjalnych i kuluarowych, choć nie wszystkie straty mrozowe będą już widoczne teraz. Zapewne pełny obraz uszkodzeń będzie się ujawniał przez kilka miesięcy i zostanie dokładnie omówiony na spotkaniu letnim Stowarzyszenia, poprzedzającym rozpoczęcie zbiorów.

FOTO:

Ciekawie zapowiada się panel dyskusyjny pt. „Nasze ambicje i przyszłe strategie”. Jego celem będzie wskazanie, jak znaleźć swoje miejsce na coraz bardziej konkurencyjnym rynku i jak budować efektywność ekonomiczną gospodarstwa w warunkach nierównej konkurencji – zarówno ze strony bliskich, jak i dalekich dostawców owoców. Dyskusja ma pomóc plantatorom lepiej ocenić własny potencjał i możliwe kierunki rozwoju, ale przede wszystkim wesprzeć tworzenie długoterminowej strategii.

SPPB - drzwi do organizacji stoją otworem

Plantatorów borówki, którzy chcieliby dołączyć do Stowarzyszenia, zapraszamy do kontaktu przez stronę www.stowarzyszenieborowkowe.pl. Członkostwo daje dostęp do wiedzy, doświadczeń innych producentów i głosu w organizacji, która aktywnie dba o interesy plantatorów borówki w Polsce.

Źródło: Informacja prasowa SPPB

Zachęcam do zapoznania się z rekomendacjami doradcy firmy Agrosimex, Tomsza Domańskiego, w formie krótkiego filmu. Przy okazji cięcia kilku krzewów przekazuje on praktyczne porady dotyczące ich prowadzenia, odpowiada na pytania zgromadzonych na plantacji uczestników spotkania:

- Każdy ma swoje odczucia i doświadczenia. Jeden wytnie mniej, drugi więcej. Ważne jest jednak, by kierować się kilkoma najważniejszymi zasadami. A ‘Cargo’ to odmiana, która ma wykaże niepodważalne zalety o ile zostanie poprowadzona poprawnie. – mówił na plantacji Tomasz Domański.

Czytaj także:

cięcie borówki

Cięcie borówki 2025 – zalecenia Tomasza Domańskiego

W trakcie pokazu cięcia wyjaśniał jakimi kryteriami należy się kierować usuwając poszczególne pędy krzewów odmiany ‘Cargo‘. Zalecał, by przede wszystkim wycinać:

• pędy leżące i wykładające się w międzyrzędzie
• pędy krzyżujące się, wrastające w pokrój rośliny
• pędy słabe, drobne, nie rokujące wysokiego plonu

Rekomendował, by roślinę prowadzić ku górze, a przy okazji oczyścić ją także w zaschniętych końcówek, na których owocowanie odbyło się w zeszłym sezonie. Pytany o uszkodzone mrozem pędy stwierdził, że na tej odmianie ich odsetek jest marginalny.

Zapraszam na materiał filmowy

Zachęcam do zapoznania się z powyższym materiałem filmowym. Pozwoli on lepiej zrozumieć zasady którymi doradca Agrosimex kieruje się podczas formowania krzewów przed sezonem.

Dostępne są cztery modele: RYNO40, RYNO50, RYNO63 oraz bardziej ekonomiczny RYNO45. Wśród prezentowanych rozwiązań szczególnie uwagę zwracał model RYNO50. Sekator waży około 1 kg, co przy wielogodzinnej pracy ma znaczenie, jeśli chodzi o obciążenie nadgarstka i przedramienia. Zakres średnicy cięcia wynosi od 25 do 32 mm.

RYNO50 jest wyważony w taki sposób, aby ograniczyć zmęczenie przy dłuższej pracy. Cięcie ma charakter progresywny – reaguje na stopień naciśnięcia spustu, co pozwala precyzyjnie kontrolować ruch ostrza. Sekator tnie zaskakująco szybko zwłaszcza, jeśli weźmiemy pod uwagę cenę. Podobnie, jak większość modeli na rynku posiada dwa ustawienia rozwarcia ostrza. W zestawie dostaniemy sekator, dwie baterie, kaburę, walizkę i podstawowe narzędzia do konserwacji.

Znani influencerzy z Indii odwiedzili plantacje, pakownie i port Valparaíso, aby osobiście zapoznać się z procesami produkcji i logistyki chilijskich wiśni i borówek. Inicjatywa, której inicjatorem jest Frutas de Chile, ma na celu wzmocnienie promocji konsumpcji na tym rozwijającym się rynku o dużym potencjale wzrostu.

Program obejmował również degustację świeżych chilijskich owoców oraz wizytę w biurach Chile Fruits, gdzie goście zgłębili temat rozwoju sektora i jego perspektyw komercyjnych.

Budowa więzi i rozpoznawalności chilijskich owoców na perspektywicznym rynku

Według Andresa Armstronga, dyrektora wykonawczego Komitetu Borówkowego, degustacje przeprowadzone podczas wizyty uwypukliły równowagę między słodyczą a kwasowością chilijskich borówek, co stanowi czynnik wyróżniający je na rynkach międzynarodowych. Chociaż Indie nie odpowiadają za duże wolumeny importu, branża jest zaangażowana w działania promocyjne, które będą wspierać wzrost konsumpcji w perspektywie średnioterminowej.

W imieniu Komitetu Wiśniowego, dyrektor wykonawczy Claudia Soler doceniła zakres współpracy z szefami kuchni i influencerami, podkreślając rolę restauracji jako pomostu do odbiorców, którzy w swojej kuchni stawiają na świeże, wysokiej jakości składniki. Goście chwalili technologię wykorzystywaną w procesach, doświadczenie na miejscu oraz chilijskie standardy eksportowe – aspekty, które planują powielić w treściach gastronomicznych i lifestylowych dla swoich społeczności cyfrowych. Indie.

Źródło: Blueberries Consulting

Chilijski Komitet Borówkowy oficjalnie rozpoczął kampanię „Małe, potężne i pyszne. Borówki, zawsze!”, której celem jest zwiększenie krajowego spożycia poprzez edukację konsumentów na temat wartości odżywczych tej jagody.

Chile jest jednym z największych eksporterów świeżych borówek na świecie. W zeszłym sezonie wytransportowano ponad 90 000 ton, co stanowi wzrost o 5% w porównaniu z poprzednim sezonem. Wzrost ten został wzmocniony wprowadzeniem istotnych zmian w strukturze odmianowej i rosnącym spożyciem borówek na rynku międzynarodowym. Jednak w kraju, jak stwierdza Komitet, brakuje informacji na temat właściwości tego owocu i istnieje możliwość zwiększenia jego spożycia.

Czytaj także:

polskie superowoce

Naukowcy i plantatorzy łączą siły. Celem wspólna promocja spożycia polskich owoców i warzyw oraz przetworów

Nowa kampania ma na celu odwrócenie tej sytuacji, przybliżając świeże borówki chilijskim rodzinom i przedstawiając je jako naturalną, zdrową, łatwo dostępną przekąskę, którą łatwo włączyć do codziennego trybu odżywiania się.

Andres Armstrong, dyrektor wykonawczy Chilijskiego Komitetu Borówkowego, podkreśla, że chilijskie borówki są cenione za ich właściwości prozdrowotne, a także za wysoką jakość wyrażającą się m.in. długotrwałą jędrnością i słodkim smakiem. - Cechy te dały podwaliny pod globalny trend wzrostu spożycia i właśnie to chcemy promować również w Chile: większą konsumpcję w domu w połączeniu z lepszym zrozumieniem ich korzyści zdrowotnych – mówi przedstawiciel chilijskiej branży borówkowej.

Celem kampanii jest również podkreślenie wszechstronności świeżych jagód, które mogą stanowić praktyczną przekąskę do szkoły, przerw w pracy, posiłek przed i po treningu, a także prosty dodatek do jogurtu i sałatek.

- Czas, aby Chilijczycy nauczyli się cieszyć naszymi świeżymi owocami, takimi jak borówki, szczególnie teraz, gdy nadszedł szczyt sezonu w kraju, który jest jednym ze światowych liderów borówkowych– dodał Armstrong.

Kampania promocyjna obejmuje lokalne działania, obecność w mediach, inicjatywy cyfrowe i treści edukacyjne mające na celu podkreślenie korzyści odżywczych i promowanie zdrowszych nawyków żywieniowych.

Źródło: East Fruit

Dostawca usług rolniczych, Niadagi Group, ocenia możliwości uprawy borówki we wschodniej Gruzji. ​​Założyciel firmy, Nikoloz Didebashvili, przedstawił potencjał nowoczesnych systemów produkcji, w tym uprawy borówki w doniczkach. Gruzja ma obecnie ponad 3000 hektarów borówkowych nasadzeń, które w ciągu ostatnich trzech lat wyprodukowały od 15 000 do 20 000 ton, przy czym większość nasadzeń znajduje się w zachodniej Gruzji.

Didebashvili stwierdził, że klimat we wschodniej Gruzji pozwala na dłuższe okno produkcyjne, nawet do czterech miesięcy. Zachodnia Gruzja zazwyczaj produkuje przez półtora do dwóch miesięcy. Wyjaśnił, że połączenie zwiększonej produkcji i pojemności magazynowej może umożliwić Gruzji zaopatrywanie rynku międzynarodowego przez pięć do nawet sześciu miesięcy w roku. Określił to jako „znaczący postęp dla branży”.

Borówkowa farma demonstracyjna

Grupa Niadagi zainicjowała projekt demonstracyjny ze szwajcarską firmą Vivent Biosignals. W jego ramach realizowany jest pełny cykl produkcji borówki w doniczkach przy wykorzystaniu sztucznej inteligencji.

Założona pięć lat temu firma Niadagi jest opisywana jako pionier dostaw kompleksowych usług rolniczych w Gruzji, który dąży do wprowadzenia międzynarodowych standardów i innowacji technologicznych do produkcji rolnej. Działania firmy obejmują także przygotowanie żywności do eksportu.

Źródło: Business Media

W ostatnich latach ze sprzedażą owoców borówki wysokiej problemy były wyłącznie okresowe, z reguły krótkotrwałe. Dobra koniunktura napędzana wzrostem konsumpcji świeżych owoców utrzymywała się przez szereg kolejnych sezonów i w efekcie powstało wiele plantacji tego gatunku w Polsce. Dziś jednak koszty produkcji są wysokie, wąskim gardłem dla wielu bywa niedostatek siły roboczej, a kaprysy pogody, zwłaszcza wiosenne przymrozki, niweczą całoroczny wysiłek w wytworzenie obfitego plonu.

Czytaj także:

jagoda kamczacka

Jak plonowała jagoda kamczacka w 2025? Kombajnowy zbiór, ceny, perspektywy

Inaczej sytuacja rynkowa przedstawia się dla plantatorów jagody kamczackiej. Wielka fala nasadzeń haskapu, którą obserwowaliśmy w minionej dekadzie, okazała się falstartem.  Brakowało specjalistycznej wiedzy dotyczącej agrotechniki i doboru odmian, a na zebrane owoce nie było zbytu. W efekcie część założonych wówczas plantacji dziś już nie istnieje. W obecnym sezonie popyt na podłużne granatowe jagody wyraźnie przekroczył podaż. Ceny były na ogół dobre, a sprzedaż przebiegała płynnie. W kraju brakuje haskapu, a do Polski napływają zapytania o te owoce z innych państw.

Borówka czy jagoda kamczacka – co opłaca się bardziej? Sprawdzamy!

Na ciekawy pomysł wpadł Andrzej Krupiński, właściciel Gospodarstwa Ogrodniczego Krupińscy. Szkółkarz i plantator jagodowych zdecydował się założyć dwie kwatery – borówkową i haskapową – w bardzo podobnych technologiach. Oba stanowiska mają po 0,5 ha. W obu prowadzone mają być warsztaty dla dzieci z pobliskich szkół i samozbiory. Ma to także być miejsce w którym klienci szkółki będą mogli zobaczyć jak rosną rośliny, jak się je prowadzi i jak w ogóle należy zakładać plantacje – kwatery te zlokalizowane są w bezpośrednim sąsiedztwie szkółki.

Kwatera doświadczalna z borówką wysoką i jagoda kamczacką

FOTO: Michał Piątek

Wcześniej rósł tu ‘Duke’, ale wymarzał. Podzieliłem tę kwaterę na połowę. W wyższej części posadziłem ‘Bluecropa’, a tam, gdzie bywa najchłodniej jagodę – ‘Aurorę’ i Honey Bee’. Obie kwatery założone zostały w rozstawie 3,00 x 0,70 m. Zadbałem o to, by stanowisko było bardzo próchnicze i miało odpowiednie pH dla każdego z gatunków. Zagony składają się z mieszaniny trocin, zrębek, torfu a wzbogacone zostały dodatkowo obornikiem i Carbohumikiem. Chyba nigdzie nie widziałem tak założonej plantacji hakapu. Plony powinny tu być bardzo wysokie – wyjaśnia Andrzej Krupiński.

Próchnicze podłoże w stanowisku przygotowanym do uprawy borówki i jagody kamczackiej

FOTO: Michał Piątek

Plantator deklaruje, że w kolejnych latach prowadził będzie skrzętnie kalkulację wszelkich kosztów i zysków. Hipoteza, którą będzie tu testował brzmi następująco: „Jagoda kamczacka uprawiana porządnie jest nie mniej dochodowa od borówki wysokiej”. Czy tak rzeczywiście będzie? Sprawdzimy to!

W najbliższej przyszłości wszystkich zainteresowanych tym nietypowym eksperymentem zachęcam do śledzenia portalu jagodowe.pl. Ukażą się tu materiały filmowe dotyczące zakładania obu doświadczalnych kwater.

W dniu wizyty w jednej z kwater trwało akurat przygotowanie stanowiska pod nowe nasadzenia. Stworzyło to dogodną okazję do rozmów o tym w jaki sposób ten wieloletni plantator borówki przygotowuje podłoże pod uprawę tego gatunku o dość specyficznych wymaganiach stanowiskowych:

Przy okazji rozmawialiśmy także o zmianach klimatycznych jakie zaszły w ostatnich latach. Mają one niemały wpływ na zimowanie roślin i ich kondycję wiosną, gdy z kolei są podatne na powracające sukcesywnie wiosenne przymrozki. Czy Carbomat i Carbohumic są w stanie łagodzić stresy abiotyczne którym borówki coraz częściej i intensywniej poddaje natura? Warto obejrzeć powyższy film, aby poznać odpowiedź na to pytanie a przy okazji zapoznać się z kondycją roślin u Mirosława Garlińskiego w końcu września.

Carbomat w produkcyjnej kwaterze

W pierwszej części relacji ze spotkania gospodarz zabrał nas do kwatery, gdzie borówki już wiele lat temu weszły w owocowanie. Podłoże węglowe wysypane zostało tam w rzędy 6 lat temu. Czy okazało się trwałe i jaki wpływ wywarło na wzrost roślin? M.in. o tym z kolei jest poniżej zamieszczony materiał filmowy:

Jednym z plantatorów borówek, który przekonał się już do stosowania substratu węglowego na własnej plantacji jest Mirosław Garliński. Prowadzi on wcale niemałe gospodarstwo borówkowe w miejscowości Doleck pod Skierniewicami. W nim już od 8 lat stosuje Carbomat i inne produkty węglowe.

Czytaj także:

próchnica w glebie

Jak zatrzymać wodę i nawozy w zasięgu korzeni roślin? Rola próchnicy na plantacjach jagodowych

W pierwszym materiale filmowym z wizyty u tego znanego i szanowanego w branży producenta owoców prezentujemy jednak przede wszystkim praktyczne aspekty stosowania właśnie Carbomatu. W rozmowie na temat tego produktu Dezyderiusz Mietlicki z firmy Carbohort i Mirosław Garliński poruszają wiele ciekawych aspektów, które warto wciąż pod uwagę.

Zapraszamy na film!

Poniżej wspomniany materał filmowy:

Aleksandra Neumann i Leon Schrijnwerkers na firmowym stoisku podczas Fruit Logistica 2025

FOTO: Michał Piątek

W Weeze w połowie czerwca rozpoczęły się zbiory borówki. W przypadku wczesnej odmiany ‘Duke’ dobiegły one już końca, a obecnie trwają zbiory z krzewów takich selekcji, jak ‘TopShelf’, ‘Draper’ i ‘Valor’. Wkrótce rozpoczną się również zbiory odmiany ‘Calypso’. Owoce po zebraniu trafiają do sortowni w Venlo, już po holenderskiej stronie granicy.

Czytaj także:

odmiany borówki

„Te trzy odmiany borówki wystarczą na założenie większości plantacji”

Kwatery z odmianą ‘Duke’ zajmują tu ok. 25 z 70 ha. W tej części Europy zbiory rozpoczynają się około 2 tygodnie wcześniej niż w Polsce. Kierownictwu podmiotu zależy na tym, by owoce zostały zebrane nim pojawią się większe dostawy z naszego kraju i Rumunii, co negatywnie wpływa na ceny.

Pomyślny start sezonu

Jak dotąd sezon w Blueberry Giant rozwija się dobrze. Fala upałów w 26 i 27 tygodniu 2025 r (przełom czerwca i lipca) przyniosła pewne wyzwania. Choć nie udało się uniknąć pewnej, niewielkiej liczby owoców z poparzeniami słonecznymi, to generalnie wolumen zbiorów był zadowalający, a jakość owoców po odsortowaniu jagód z defektami wysoka.

Mechanizacja zbioru, struktura odmian

W obliczu rosnących płac minimalnych w Niemczech wyzwaniem pozostaje utrzymanie kosztów produkcji na jak najniższym poziomie. Nie ma odwrotu od mechanizacji zbioru. Także w Polsce praca będzie coraz droższa. To ważne, by założyć i poprowadzić plantację tak, by było możliwe pozyskanie plonu przy pomocy specjalistycznych maszyn. Ale to nie wszystko. Wiem od naszym klientów, że bywają okresy w których problemy z wystarczającą liczbą pracowników są naprawdę poważnym utrudnieniem  – wyjaśnia Aleksandra Neumann z firmy Schrijnwerkers.

Obecnie w kwaterach borówkowych Blueberry Giant pracować może aż 5 maszyn do zbioru, w tym kombajny marki FineField. Mimo to w szczytowym okresie zbiorów w gospodarstwie pracuje około 120 zbieraczy, głównie z Rumunii i Ukrainy.

W Blueberry Giant borówka uprawiana jest wyłącznie w otwartym gruncie. Jeszcze do zeszłego roku rosła tu selekcja ‘Aurora’ na 3,5 ha pod osłonami. Pojawiły się jednak dwa problemy. W końcu sezonu wydajność ręcznego zbioru wyraźnie spadała, być może na skutek malejącej motywacji rwaczy, a w dodatku uwarunkowania rynkowe sprawiały, że późne borówki nie były wyceniane w sposób gwarantujący rentowność przy manualnym zbiorze. Uprawa w doniczkach również nie wchodzi w grę, ponieważ ten system nie współgra ze zbiorem maszynowym.

W sezonie 2025 wiodącą selekcją jest wspomniany już ‘Duke’. Uprawia się tu także odmiany ‘Liberty’ i ‘Aurora’, a także ‘TopShelf’ i ‘Calypso’. Zwłaszcza ta ostatnia zyskuje coraz większe uznanie. W tym roku areał jej upraw został podwojony i osiągnął 8 hektarów. W planach jest kolejne jego zwiększenie o następne 4 ha, a więc łącznie do 12 hektarów w przyszłym roku. Dzięki temu ‘Calypso’ stanie się drugą co do wielkości powierzchni uprawy odmianą w gospodarstwie Blueberry Giant– wyjaśnia Aleksandra Neumann. Informuje także, że odmiany bardziej podatne na infekcje grzybowe, takie jak ‘OzarkBlue’ i ‘Bluecrop’ zostaną ostatecznie wycofane z uprawy.

Ponadto, obserwowana jest także odmiana ‘Sekoya Crunch’. Uprawiana jest już drugi rok i dobrze sprawdza się pod względem wielkości i smaku owoców. Uwidocznił się jednak pewien jej mankament - marcowe przymrozki wpłynęły negatywnie na tę odmianę, redukując w odczuwalny sposób plon.

W prognozach pogody na najbliższe dni na terenie wielu powiatów w Polsce całodobowy mróz. Zabezpieczanie truskawek poprzez okrycie ich agrowłókniną w takich sytuacjach jest konieczne, lecz wiąże się z ryzykiem uszkodzenia materiału przez np. dziki, sarny, czy choćby i psy puszczane wolno poza obrębem okolicznych zabudowań. Firma Agrimpex opracowała jednak specjalną formułę materiałową do produkcji rozciągliwej osłony. Testy wykonane przez przedsiębiorstwo wykazały, że Agroflex może nawet podwajać swoją powierzchnię. W takiej sytuacji przebiegnięcie zwierzęcia po okrywie powoduje ślad na niej (rozciągnięcie), ale nie narusza jej integralności – materiał nie ma dziur, przerwań i wciąż może pełnić swą funkcję. Do okrywania truskawek uprawianych w gruncie Tomasz Mędrala rekomendował Agroflex o gramaturze 25 g/m2. W ofercie firmy są jednak materiały także i o innych masach.

Agrotkanina z gotowymi otworami

Drugą nowością o której informował przedstawiciel Agrimpex-u jest możliwość wypalenia otworów w ściółkach stosowanych do budowy zagonów stosowanych na przykład w uprawie borówek czy malin. Wykonywanie otworów nie może być prowadzone mechanicznie poprzez zwykłe nacinanie materiału. W takim przypadku z czasem dochodzi do strzępienia się jego krawędzi. Lepsze rezultaty daje termiczna obróbka agrotkaniny i tak właśnie otwory są wykonywane przez Agrimpex – na gorąco. Te można zamówić w materiale o zróżnicowanych szerokościach. Otwory są okrągłe i mają średnicę 20 cm, a odstęp między nimi jest regulowalny i zależy od decyzji zamawiającego.

Więcej na filmie

Więcej o obu nowościach można dowiedzieć się z poniżej zamieszczonego filmu:

Kwatera ‘Duke‘ po cięciu

FOTO: Michał Piątek

Jedną z wiodących odmian uprawianych u Szopów jest ‘Duke”. Wydaje on wczesny plon – w tym gospodarstwie po likwidacji kwatery ‘Early Blue’ jest to selekcja najwcześniejsza. Rośnie tu na powierzchni ok. 3,5 ha. Jej cięcie nie przysparza wielu problemów. Odbywa się szybko i jest stosunkowo proste. Także jako dość proste Zbigniew Szopa określił zimowe cięcie borówki odmiany ‘Bluecrop’, która w jego gospodarstwie rośnie na powierzchni k. 2 ha. Tu jednak pojawia się znacznie więcej młodych pędów niż w przypadku odmiany ‘Duke’.

Kwatera odmiany ‘Nelson‘ przed cięciem

FOTO: Michał Piątek

Problematyczny jest za to ‘Nelson’. Najstarsza kwatera u Szopów ma już17 lat i cięcie polega tu m.in. na obniżeniu i prześwietleniu starych krzewów. Jagody wyrastające ponad wysokością głów rwaczy są akurat dobrze naświetlone, ale trudne i czasochłonne w zbiorze. Bywa i tak, że zostają na krzewie. Rwacz patrząc w górę, zwłaszcza pod słońce, może ich nie zauważyć. Taki wysoki i silnie rozkrzewiony pęd rzuca z kolei cień na niżej położone partie roślin i owoce. Jego wycięcie wiąże się z utrata pewnej części plonu, ale wpływa pozytywnie na wydajność zbioru. W optymalnym scenariuszu dąży się do wyprowadzenia krzewów w taki sposób, by większość owoców znalazła się na wysokości od linii bioder do brody rwacza. Takie ich umiejscowienie nie powoduje nadmiernego zmęczenia przy zrywaniu a w dodatku pozyskanie plonu jest po prostu szybsze. Plantację zasadziliśmy dość luźno. Rzędy mamy co 3,60 m. Zazwyczaj to pozwala na bardzo wygodną pracę i dobre doświetlenie roślin. W przypadku ‘Nelsona’ jednak, jeśli tylko pozwolimy sobie na lżejsze cięcie przez sezon, dwa, to w trakcie owocowania rośliny z sąsiadujących rzędów i tak potrafią się zwierać nad przejazdami. Tak silnie potrafi rosnąć na odmiana, dlatego teraz już tniemy ją dość mocno – informuje Zbigniew Szopa.

Plantator z zadowoleniem wypowiada się o odmianach ‘Draper’ i ‘Bluegold’. Obie odmiany są plenne, choć wiele też zależy od danej kwatery. Tam, gdzie dużo jest mysz i nornic, systemy korzeniowe są uszkadzane i odmiany te nie są tak plenne jak mogłyby być lub są w miejscach o mniejszym nasileniu tych zagrożeń. ‘Bluegold’ wykształca silne, grube pędy z dużą ilością okazałych pąków kwiatowych. Część z nich jednak należy usunąć, gdyż łączna ich liczba bywa z reguły zbyt duża. Zbigniew Szopa przyznaje, że słyszał o problemach z wymarzaniem tej odmiany, jednak na jego plantacjach nic takiego dotąd nie miało miejsca.

Pędy odrzucone w międzyrzędzie zostaną zmulczowane rozdrabniaczem

FOTO: Michał Piątek

Nie przysparza większych problemów w cieciu ‘Chandler’, choć tu akurat pojawiają się uszkodzenia spowodowane przymrozkami i w efekcie plony bywają niższe od oczekiwanych. W zeszłym sezonie plonowanie tej selekcji było na dobrym poziomie.

‘Draper’ w gospodarstwie Szopów rośnie na powierzchni ponad 3,0 ha, a ‘Bluegold’ na 2,5 ha. ‘Nelson’ i ‘Chandler’ uprawiane są na łącznych powierzchniach po 1,5 ha.

Cięcie borówek

Cięcie borówek - rekomendacje Michała Malickiego

Jakie odmiany borówki sadzić?

Bardzo chciałbym znać odpowiedź na to pytanie. A także na to, czy w ogóle sadzić jeszcze borówkę. – mówi z uśmiechem Zbigniew Szopa. Wyjaśnia, że faktyczna dochodowość z produkcji owoców sukcesywnie maleje, a problemów ze zdrowotnością roślin jest coraz więcej. Rosną też koszty zakupu ziemi i zakładania nowych kwater. Samo cięcie borówek dzięki wprowadzeniu sekatorów elektrycznych stało się szybsze, ale zakup tych urządzeń to też koszt kilku tysięcy złoty w przeliczeniu za zestaw.

cięcie borówki

Cięcie borówki 2025 – zalecenia Tomasza Domańskiego

Cięcie borówek rodzinnie czy z poprzez wynajęte ekipy?

Plantator informuje, że w okolicy w które prowadzi wraz z ojcem i bratem Krzysztofem gospodarstwo działają ekipy wyspecjalizowane w cięciu sadów.  Niechętnie jednak rozmawiają o cieciu borówek. Dlatego też rodzinnie wykorzystują każdą nadarzającą się chwilę do tego, by formować kolejne rośliny, rzędy, kwatery. Okazjonalnie korzystają też z pomocy członków dalszej rodziny  i przyjaciół. Tempo prac jest szybsze dzięki wykorzystaniu elektrycznych sekatorów marki Pellenc, modeli Prunion i Vinion.

Na większych plantacjach taki wariant wykonania tej zimowej pracy nie byłby do przyjęcia. Przy stawce godzinowej wynoszącej powiedzmy 25 zł netto i 6 godzinnym dniu pracy nakłady na cięcie borówek liczone są w dziesiątkach tysięcy złotych.

Gospodarstwo sadowniczo-jagodowe, w którym zorganizowany został pokaz, prowadzone  jest przez p. Jakuba Wasiaka i jego rodziców. Znajduje się ono w Jajkowicach (powiat rawski). Państwo Wasiak uprawiają borówki już niemal dwie dekady i stale podnoszą jakość produkowanych owoców. Specyficzny mikroklimat tej lokalizacji sprawia, że zbiory borówek rozpoczynają się znacznie później niż w innych rejonach, co daje sporą przewagę.

Chociaż gospodarstwo p. Jakuba Wasiaka słynie w okolicy głównie z sadów jabłoniowych, w których produkowane są wysokiej jakości jabłka, to plantacje borówek również robią niemałe wrażenie. Państwo Wasiak uprawiają ten gatunek już niemal 20 lat i stale powiększają areał jego uprawy. Dziś gospodarstwem zarządza przede wszystkim p. Jakub, jednak jego rodzice – doświadczeni plantatorzy, nadal są bardzo zaangażowani w codzienne prace i aktywnie wspierają syna.

Odpowiednia agrotechnika i specyficzny mikroklimat tej lokalizacji sprawiają, że borówki dojrzewają tutaj później niż w innych regionach. Dzięki temu zazwyczaj sprzedawane są w momencie, kiedy podaż owoców na rynku jest znacznie mniejsza, a to pozytywnie wpływa na rachunek ekonomiczny.

Dobór odmian w gospodarstwie

Pan Jakub do tej pory uprawiał głównie borówki odmian ‘Duke’, ‘Chandler’ i ‘Bluecrop’ (nasadzenia są w różnym wieku, ale najstarsza plantacja liczy 18 lat). W tym roku powstały kolejne 5-hektarowe nasadzenia z takimi odmianami, jak: ‘Duke’, ‘Draper’, ‘Cargo’ i ‘Valor’.

Rzeczywiście, nasadzenia odmiany ‘Duke’ rosną w skali całego kraju. Z jednej strony moglibyśmy powiedzieć, że lepiej byłoby wybrać inną odmianę do nowych nasadzeń, jednak w naszym gospodarstwie sprawdza się ona bardzo dobrze (owoce są duże, jędrne, dobrze znoszą sortowanie i co najważniejsze – w razie potrzeby dobrze reagują na opóźnienie zbiorów – wyjaśnia p. Jakub. Materiał szkółkarski, z którego powstała nowa plantacja, pochodzi ze szkółki FallCreek, a p. Jakub jest zadowolony z tej inwestycji. Plantacje chronione są przed gradem za pomocą siatek przeciwgradowych.

Cięcie borówki – zapraszamy na pokaz w formie filmowej:

Dr hab. Zofia Zydlik z UP w Poznaniu w Nadarzynie mówiła o znaczeniu regeneracji gleby w kontekście ograniczania jej zmęczenia  czy wystąpienia choroby replantacyjnej. Przyczyny pogorszenia właściwości gleby mogą mieć podłoże biotyczne (choroba replantacji) bądź abiotyczne (zmęczenie gleby). Problemy wywołane przez czynniki abiotyczne (nierównowaga pokarmowa, nadmiar lub niedobór wody czy nieodpowiedni odczyn gleby) stosunkowo łatwo jest  przywrócić do optimum. Czynniki biotyczne  nastręczają większej liczby problemów a sam proces przywracania odpowiednich właściwości gleby trwa dłużej i często wymaga dużych nakładów.

Dr hab Zofia Zydlik, UP w Poznaniu

FOTO: Michał Piątek

Jedną z możliwości polepszenia kondycji gleby jest jej wzbogacenie o węgiel organiczny. Może to zostać zrealizowane na drodze stosowania nawozów organicznych, poprzez uprawę roślin na nawóz zielony czy poprzez aplikację mikroorganizmów i organizmów zwierzęcych. Czasem lepiej jest wstrzymać się ze startem plantacji niż ponosić koszty związane z jej założeniem i następnie likwidacją, jeśli gleba wyjątkowo jej nie sprzyja – mówiła w Nadarzynie naukowiec. Akcentowała znaczenie węgla organicznego dla napowietrzenia gleby i z uwagi na generalną poprawę jej struktury, zwiększenie sorpcji, stymulację aktywności biologicznej czy sekwestrację węgla (redukcja stężenia dwutlenku węgla w atmosferze).

Tabela zaprezentowana przez prof Zofię Zydlik

FOTO: Michał Piątek

Zwróciła też uwagę na stosowanie obornika. Jego właściwości mogą różnić się w zależności od gatunku oraz tego, czym karmione były zwierzęta. Orientacyjne wartości nawozowe obornika i pomiotów podała jednak w formie tabelarycznej (na zdjęciu). Generalnie należy pamiętać, że jakość obornika zależy od bardzo wielu czynników i nie mamy gwarancji jego jakości dlatego przed zastosowaniem zawsze warto wykonać analizę chemiczną. Dr hab. Zofia Zydlik podkreślała, że najbezpieczniejszą formą pozyskania obornika jest jego samodzielna produkcja co przy dużej specjalizacji gospodarstw jest nieosiągalne. Alternatywnie zaleciła wysiew roślin na nawóz zielony. Stosując oba rozwiązania łącznie należy upewnić się, by sumaryczna dawka azotu nie przekraczała 170 kg/ha na rok. Rośliny przedplonowe są dobrą alternatywą pozwalająca na zwiększenie zawartości materii organicznej w glebie, dostarczenie składników mineralnych a także na poprawę intensywność życia mikrobiologicznego w glebie. Dodatkowo wysiew aksamitki czy gorczycy białej redukuje presję fuzariozy. Rośliny fitosanitarne przekładają się jednak na wzrost liczebności w glebie bakterii promujących wzrost roślin oraz ograniczenie nicieni zagrażających wegetacji uprawnych roślin – na tym polu szczególnie dobrze sprawdza się wspomniana już aksamitka. Łatwo dostępnym materiałem jest podłoże popieczarkowe, jednak jego wykorzystanie w uprawie może być ryzykowne z uwagi na stosowany w technologii produkcji tych grzybów podchloryn sodu. Bezpieczniejsza jest słoma po produkcji boczniaka.

W trosce o mikrobiom glebowy

Albert Zwierzyński, przedstawiciel Doradcy Jagodowego, wygłosił prelekcję pt. „Bitwa o mikrobiom glebowy”. We wstępnie podkreślił znaczenie diagnostyki gleby pod kątem fitopatologicznym. Mówił też o konieczności wprowadzenia modyfikacji w technologii produkcji owoców z racji wycofywania niektórych substancji aktywnych, takich jak tiofanat metylu, fosfoniany, dimethomorf, fenamidone, czy metanaksyl-M. Obecnie do dezynfekcji gleby, gdyby była konieczna, zostały jeszcze fumiganty, takie jak Basamid 97 GR czy Nemasol 510 SL. Gleba to złożony system. Jedno działanie zawsze będzie niewystarczające. Troska o glebę i zabezpieczenie roślin musi więc być systemowa i kompleksowa – mówił Albert Zwierzyński.

Albert Zwierzyński, Doradca Jagodowy, Kongres Jagodowy

FOTO: Michał Piątek

Pierwszym krokiem, zwłaszcza tam, gdzie gleby są wyjątkowo zmęczone wieloletnią uprawą, może być wspomniana już fumigacja gleby i dezynfekcja sprzętu. Często bowiem patogeny między kwaterami przenoszone są np. na maszynach. Kolejnym etapem może okazać się mikoryzacja i wprowadzanie korzystnych mikroorganizmów i preparatów biologicznych, a w dalszej kolejności także wprowadzenie nowoczesnych preparatów opartych na organicznych związkach miedzi.

Doradca Jagodowy prowadził też w 2024 roku i prowadził będzie w 2025 roku doświadczenia z produktami mikrobiologicznymi zawierającymi takie organizmy jak Streptomyces spp., Pseudomonas spp., Trichoderma harcianum, Bacillus amyloliquefaciens, Ulocladium oudemansii, Bacillus subtilis, Enterobacter spp., Enterococcus, Azobacter. Testowany był także preparat Extra Gluko Miedź, który sprawdził się w ochronie plonu przed chorobami grzybowymi w warunkach zalania uprawy, m.in. przed szarą pleśnią. Albert Zwierzyński podkreślał także znaczenie chitozanu jako induktora odporności stymulującego naturalne mechanizmy ochrony roślin. Prelegent zwracał uwagę na różnice wynikające z zawartości poszczególnych preparatów. W zakresie mikrobiologicznych rozwiązań różnice są szczególnie widoczne.

O mikoryzacji raz jeszcze…

Szymon Kamiński z Bioagris mówił o mikoryzacji jako rozwiązaniu szczególnie wartościowemu w gospodarstwach, gdzie wykorzystuje się do produkcji owoców zmęczone gleby i gdzie panują trudne warunki środowiskowe. Dzięki endomikoryzie wielkość systemu korzeniowego uprawnych roślin powiększa się. To przekłada się na zwielokrotnienie, nawet 80-krotne, powierzchni chłonnej korzeni. Efekt ten sprawia, że składniki pokarmowe z roztworu glebowego są lepiej pobierane. Roślina lepiej także wykorzystuje wodę w warunkach niedostatku opadów. Mikoryza przekłada się na podwyższoną odporność roślin także i na inne czynniki stresowe oraz na osiągnięcie pewnych korzystnych, choć pierwotnie niekoniecznie zamierzonych rezultatów. Zauważyłem na przykład we własnym gospodarstwie, że mikoryza truskawek wpływa korzystnie na smak i aromat truskawek. – mówił Szymon Kamiński w Nadarzynie.

Szymon Kamiński, Bioagris, Fruit Poland

FOTO: Michał Piątek

Niestety, występuje też grupa czynników, która ogranicza korzystny wpływ mikoryzy na rozwój roślin. Na żyznych glebach efekty mikoryzowania są mniej widoczne. Także w warunkach silnie wilgotnych podłoży mikroza nie spełni wszystkich pokładanych nadziei. Niektóre przedplony, jak na przykład gorczyca, ograniczają mikoryzę gleby. Jeżeli zdecydujemy się na taki międzyplon, to być może dobrym pomysłem będzie powtórzenie aplikacji produktu stymulującego występowanie endomikoryzy w podłożu. W doświadczeniach w 2024 roku produkt stymulujący endomikoryzowanie MycoTech BIO przełożył si na podniesienie plonu handlowego o 17% w pełnym bloku mikrobiologicznym. Z kolei bez tego produktu technologia ta przełożyła się na wzrost handlowego plonu jedynie o 9%. Udział zepsutych owoców w pełnej technologii mikrobiologicznej wyniósł 1,78% - można wiec przyjąć, że był nieistotny. Ważnym czynnikiem była też większa liczba kwiatostanów, aż o 15%. W Malinie zwyżka plonu dla 7 różnych odmian wyniosła średnio 10,2%, a najbardziej widoczna była w przypadku odmiany ‘Glen Mor’ i wyniosła ponad 21%. Z badań dr Anety Chałońskiej wynika, że wskaźnik mikoryzacji korzeni po zastosowaniu MycoTech BIO przekroczył 55%. Jak poinformował prelegent, w praktyce w uprawie malin stwierdzono, że rozwój systemu korzeniowego okazał się dwukrotnie wyższy.

MycoTech BIO można stosować do moczenia multiplatów z sadzonkami truskawek przed ich wysadzeniem w stężeniu 0,5 l/ 100 l wody. Można go jednak stosować także po ruszeniu wegetacji w dawce 2 l/ha. Efekt aplikacji produktów najsilniej widać na słabych glebach. Spektakularne wyniki udało się osiągnąć zwłaszcza w jednym z doświadczeń przeprowadzonym w uprawie malin, gdzie plonowanie wzrosło o ok. 30%.

Monarch Tractor ogłosił otwarcie swojego europejskiego oddziału w Antwerpii, który będzie funkcjonował pod nazwą Monarch Tractor Europe. Decyzję tę CEO firmy, Praveen Penmetsa, określił jako "następny logiczny krok" w strategicznym rozwoju firmy.

Nowa placówka ma odpowiadać nie tylko za sprzedaż, ale również za rozwój nowych technologii. Planowane jest stworzenie europejskiego centrum badawczo-rozwojowego oraz centrum specjalizującego się w technologiach cyfrowych. Co więcej, Monarch zamierza w przyszłości rozpocząć produkcję ciągników w Europie, co podkreśla ich zaangażowanie w dostosowanie oferty do potrzeb lokalnych gospodarstw.

Dla kogo nowe ciągniki?

Jednym z flagowych modeli Monarch Tractor jest model MK-V, który w 2023 roku zaprezentowano na targach Agritechnica oraz Eima. Ciągnik ten zdobył uwagę zwiedzających dzięki temu, że może pracować autonomicznie i zeroemisyjnie.

Elektryczny ciągnik autonomiczny Monarch

FOTO: firmowe

Ciągniki Monarch są dedykowane specyficznym rodzajom gospodarstw – ich główne zastosowanie obejmuje winnice, sady, gospodarstwa hodowlane oraz plantacje borówki amerykańskiej. Według producenta, modele Monarch pracowały na całym świecie przez 67 000 godzin w ciągu ostatniego roku, co ma świadczyć o ich wszechstronności i wydajności.

Rozwiązania dostosowane do europejskiego rynku

Monarch Tractor zapowiada, że ich oferta będzie dostosowana do wymagań europejskich gospodarstw.

Inwestycje w badania i rozwój na miejscu mają pozwolić na lepsze dopasowanie technologii do lokalnych uwarunkowań. Monarch Tractor chce łączyć autonomiczne systemy z możliwością bezemisyjnej pracy, co ma być atrakcyjne dla rolników stawiających na innowacje i zrównoważony rozwój.

Autonomiczne ciągniki to przyszłość?

Monarch Tractor otwierając siedzibę w Belgii, stawia na długoterminowy rozwój w Europie, oferując rozwiązania w pełni zgodne z potrzebami nowoczesnych gospodarstw. Czy autonomiczne ciągniki elektryczne sprawdzą się na europejskich, a także polskich polach i plantacjach? Pierwsze wyniki użytkowania nowych modeli pokażą, czy Monarch zdobędzie zaufanie rolników na Starym Kontynencie.

źródło: informacja prasowa