O tym, że śnieżna zima nie poprawiła wyraźnie warunków wilgotnościowych w glebie, powiedziano już wiele. Widać to też gołym okiem. W większości upraw sucha aura nie rzuca się jednak w oczy od razu. W borówce jest inaczej.

Podłoże organiczne szybciej traci wilgoć, a podsiąk wody z głębszych warstw jest wyraźnie słabszy. Do tego dochodzą wzniesione rzędy, które jeszcze przyspieszają przesuszanie. To ma proste konsekwencje. Krzewy gorzej ruszają i później mocniej odczuwają każdy kolejny stres.

Sucha gleba ogranicza też skuteczność nawożenia doglebowego. Nawóz wysiany za późno albo na zbyt suchą powierzchnię może długo czekać na rozpuszczenie. A to oznacza stratę czasu i po prostu nieefektywne działanie.

Nie zwlekaj z nawożeniem posypowym!

W tym sezonie do nawożenia posypowego trzeba podejść naprawdę świadomie. Najlepiej wykonać je możliwie wcześnie i wykorzystać tę niewielką ilość wilgoci, która jeszcze została po zimie. Chodzi o to, by nawóz zdążył się rozpuścić i zostać wpłukany w strefę aktywnych korzeni.

FOTO: Sad24

To nie jest rok na schematyczne podejście. W borówce trzeba patrzeć na realne uwilgotnienie rzędów. Jeśli podłoże jest skrajnie suche, część składników lepiej od początku przesunąć do fertygacji. Taki kierunek daje większą kontrolę i pozwala reagować szybciej.

Jeśli prognozy się sprawdzą, pod koniec tygodnia mogą pojawić się opady. Jeśli ktoś jeszcze wstrzymywał się z nawożeniem posypowym, warto dobrze wykorzystać ten moment. Jeśli deszcz nie przyjdzie, trzeba będzie szybciej przejść do fertygacji.

Wykorzystaj system fertygacyjny

W warunkach suchego startu sezonu większa część rocznej dawki powinna wtedy pójść przez fertygację, jeśli nie dojdzie do opadów. I to nie dopiero po kwitnieniu, ale już wcześniej. To da większą szansę na skuteczne podanie składników pokarmowych.

To ważne szczególnie tam, gdzie widać osłabienie po zimie. Krzew nie może czekać tygodniami na azot czy potas, jeśli od początku ma ruszyć słabo.

Regeneracja i stymulacja

Po zimie nie wystarczy tylko dać nawóz. W kolejnych tygodniach trzeba też pomóc roślinie wrócić do sprawności. Dlatego ważne są zabiegi pozakorzeniowe nastawione na regenerację i stymulację. Najlepiej łączyć je z pierwszymi przejazdami fitosanitarnymi, zamiast dokładać osobne zabiegi.

Tu cel jest prosty: poprawić kondycję pędów, podstaw pąków i wiązek przewodzących, zanim roślina wejdzie w intensywny wzrost. W takich mieszaninach sens mają składniki wspierające odbudowę po zimie i przygotowanie do kwitnienia. Chodzi przede wszystkim o potas, cynk i rozwiązania biostymulujące, które pomagają roślinie ruszyć mimo wcześniejszych uszkodzeń.

FOTO: Sad24

Decyzje oparte o stan roślin i plantacji

Jeśli chodzi o przezimowanie i ewentualne przemrożenia, sytuacja jest bardzo zróżnicowana. Zależy od stanowiska, przebiegu zimy, odmiany i kondycji samej plantacji. Dlatego każdy świadomy plantator powinien zacząć sezon od dokładnej lustracji i dopiero na tej podstawie podejmować decyzje.

Są plantacje, na których widać uszkodzenia po mrozach. Są też takie, gdzie strat praktycznie nie ma. Zatem najpierw trzeba ocenić stan pąków i pędów, a dopiero później układać strategię nawożenia, regeneracji i dalszej ochrony.

Przymrozki kolejnym zagrożeniem dla borówek!

Suchy start i osłabienie po zimie to dopiero początek. Jeśli później przyjdą wiosenne przymrozki, plantacja wchodzi w kolejną falę stresu. A wtedy zaczynają się problemy nie tylko z plonem, ale z samym utrzymaniem krzewów w dobrej kondycji.

Uszkodzone tkanki to otwarte drzwi dla infekcji. W borówce po zimie i po przymrozkach łatwiej o rozwój bakterii i patogenów, które później odpowiadają za zamieranie pojedynczych pędów albo całych krzewów.

Na dokładniejsze rozważania o ochronie przed przymrozkami i skutkach uszkodzeń przyjdzie jeszcze czas. Na dziś najważniejsze jest jedno: borówka wchodzi w sezon z dużym deficytem wody, a to oznacza, że pierwsze decyzje będą miały większe znaczenie niż zwykle. A dalsze działania uzależnimy od tego, co przyniesie nam pogoda.

Michał Malicki

Na wielu plantacjach wciąż dominuje proste podejście do biostymulacji: aminokwasy traktowane są jako uniwersalne „biostymulatory”. W praktyce jest to jedynie forma pożywki, która może roślinę wzmocnić, ale nie musi w sposób kontrolowany wpływać na jej procesy fizjologiczne. Sama obecność aminokwasów nie czyni jeszcze produktu prawdziwym biostymulatorem.

Zbiór kombajnowy borówek - surowiec do mrożenia odpowiedniej jakości

FOTO: Justyna Dobrosz

- Nowoczesne rozwiązania, takie jak te oferowane przez Timac Agro, opierają się na połączeniu składników pokarmowych, ekstraktów z alg morskich oraz prekursorów fitohormonów. To właśnie algi, funkcjonujące naturalnie w środowiskach o wysokim poziomie stresu, dostarczają związków zwiększających odporność roślin. Z kolei prekursory fitohormonów pozwalają łagodnie „prowadzić” roślinę przez kluczowe fazy rozwojowe, bez ryzyka zaburzenia jej gospodarki hormonalnej, jakie niesie ze sobą bezpośrednie podawanie syntetycznych hormonów. Biostymulatory Timac Agro są oparte na opatentowanych kompleksach – różniących się w zależności od przeznaczenia produktu – co pozwala precyzyjnie ukierunkować działanie na korzeń, liść czy owoc – mówiła we wstępie swego wystąpienia w Falęcicach Dorota Furmaniak z Timac Agro Polska.

Szybki start po zimie: regeneracja i masa liściowa

Ostatnie sezony pokazały, że nawet typowa dla Polski zima potrafi poważnie uszkodzić plantacje borówki, zwłaszcza tam, gdzie krzewy nie weszły dobrze w stan spoczynku. Uszkodzenia wierzchołków pędów, martwe fragmenty przyrostów i słaba reakcja na wiosenne ocieplenie to coraz częstszy obraz w terenie.

Jak informowała przedstawicielka firmy Timac, w takich warunkach bardzo dobrze sprawdza się Vitalfit – biostymulator Timac Agro rekomendowany m.in. po uszkodzeniach mrozowych. Oprócz składników pokarmowych i aminokwasów zawiera opatentowany kompleks Vitalfit, który silnie stymuluje regenerację tkanek po uszkodzeniach, przyspiesza tworzenie nowych przyrostów i – co kluczowe – pozwala szybko odbudować masę liściową.

Dorota Furmaniak, Timac Agro

FOTO: Michał Piątek

Dla borówki pod zbiór mechaniczny szybkie „zbudowanie liścia” na starcie sezonu ma fundamentalne znaczenie: dobrze rozwinięta powierzchnia asymilacyjna umożliwia intensywne pobieranie i przetwarzanie składników pokarmowych, roślina lepiej znosi późniejsze przymrozki, a także szybciej reaguje na nawożenie doglebowe i fertygację.

Zdrowy korzeń – fundament pod wysoki i powtarzalny plon

Drugim filarem nowoczesnego nawożenia borówki jest utrzymanie silnego, relatywnie głębokiego systemu korzeniowego oraz aktywnej mikoryzy. Timac Agro od lat rozwija nawozy doglebowe i do fertygacji oparte na własnych kompleksach biostymulujących, takich jak Fertiactyl (kompleks  z glicyną betainą, zeatyną i kwasami huminowymi fulwowymi), Seactiv (kompleks algowy, glicyna -betaina, IPA) czy Physio+ w nawozach typu Physiomax.  - W odróżnieniu od klasycznych „starterów” o prostym składzie, tego typu nawozy łączą makro- i mikroelementy z ekstraktami z alg oraz związkami wpływającymi na architekturę systemu korzeniowego i jego regenerację – wyjaśniała Dorota Furmaniak.

Dodała, że dzięki temu rośliny tworzą więcej korzeni włośnikowych, lepiej znoszą stresy glebowe (przemarznięcie, przesuszenie, okresowe zalanie), a jednocześnie są stabilniej zakotwiczone w zagonie, co ma bezpośrednie znaczenie przy zbiorze kombajnowym. Odpowiednio zbudowany system korzeniowy, silnie skolonizowany przez pożyteczne mikroorganizmy, umożliwia też pełniejsze wykorzystanie nawożenia – zarówno mineralnego, jak i organicznego – w całym profilu glebowym.

Wapń odżywczy – jędrność i trwałość owoców pod kombajn

W produkcji borówki wysokiej pod zbiór mechaniczny nie da się pominąć tematu wapnia odżywczego. To właśnie on odpowiada za jędrność, odporność skórki na pękanie, trwałość pozbiorczą i ograniczenie uszkodzeń w trakcie strząsania na kombajnie. Praktyka pokazuje, że przy zawartości wapnia w glebie poniżej około 1000 ppm trudno oczekiwać wysokiej jakości plonu, zwłaszcza jeśli owoce mają trafić na bardziej wymagające rynki.

W ofercie Timac Agro szczególną rolę odgrywa więc Physiomax – nawóz wapniowy oparty na mezokalku, czyli szybko przyswajalnej formie węglanu wapnia. Jego zaletą jest możliwość dostarczenia roślinie dużej ilości wapnia odżywczego bez istotnego podnoszenia pH, co w przypadku borówki ma kluczowe znaczenie. Obecność kompleksu Physio+ opartego m.in. na aminopurynach z alg poprawia pobieranie wapnia z gleby i jego transport w roślinie. Dzięki temu borówka korzysta nie tylko z obecności wapnia w strefie korzeniowej, ale realnie „przenosi” go tam, gdzie jest on najbardziej potrzebny – do rozwijających się owoców.

W praktyce dawki nawozu dobiera się na podstawie analizy gleby i zasobności stanowiska, ale na wielu plantacjach mieszczą się one w granicach 200–400 kg/ha zastosowanych wczesną wiosną, jeszcze przed ruszeniem intensywnej wegetacji.

Jakość owoców: jędrność, nalot i wyrównanie dojrzewania

Produkt kierowany pod zbiór mechaniczny nie musi być owocem „drugiej kategorii”. Przy umiejętnym nawożeniu i biostymulacji możliwe jest uzyskanie borówki o jędrności i trwałości zbliżonej do standardu deserowego, co otwiera plantatorom drogę do lepiej płatnych kanałów sprzedaży.

Rozwiązania Timac Agro, takie jak specjalistyczne nawozy wapniowe do fertygacji z kompleksem Adur (wapń w formie chlorku z biostymulatorem) czy produkty z serii KSC (z kompleksem phytactyl), pozwalają zwiększyć kaliber owoców, a jednocześnie „usztywnić” je. Mobilny wapń, podany w kluczowym momencie – zwłaszcza w intensywnym okresie wzrostu owoców w czerwcu, gdy transpiracja jest wysoka – jest efektywnie transportowany do jagód. Jednocześnie unika się nadmiernego wprowadzania azotu w formie saletrzanej, który rozmiękcza owoce i pogarsza ich trwałość.

Kaoris, Timac Agro

FOTO: Michał Piątek

Dorota Furmaniak podczas borówkowego spotkania podkreślała także, że ważnym elementem programu jakościowego są również produkty takie jak Kaoris, których zadaniem jest podniesienie jędrności i sztywności owoców oraz zwiększenie elastyczności skórki. Dzięki temu borówki lepiej znoszą strząsanie i transport taśmami kombajnu, a plantator ogranicza straty wynikające z pęknięć i uszkodzeń. Dodatkowo utrzymanie atrakcyjnego nalotu na owocach – często usuwanego przy mechanicznym zbiorze – staje się realnym celem agrotechnicznym. Produkty tej grupy pomagają także ograniczać opadanie zawiązków, co jest szczególnie istotne po wiosennych przymrozkach, które zapewne wciąż przed nami.

Wyrównana plantacja i regeneracja po stresie

Pod kątem mechanizacji zbioru borówek równie ważna jak sama jakość owocu jest wyrównana wysokość krzewów i zbliżona faza dojrzewania. Tam, gdzie rośliny rosną nierówno, a część rzędów jest wyraźnie słabsza, wzrasta ryzyko uszkodzeń mechanicznych, a zbiór staje się mniej efektywny.

Genaktis, Timac Agro

FOTO: Michał Piątek

Silne biostymulatory oparte na wysokiej zawartości ekstraktów z alg morskich, takie jak Genaktis (biostymulator do stosowania nalistnego i fertygacji), są wykorzystywane do wyrównywania wzrostu plantacji. Dzięki nim krzewy stają się bardziej odporne na stres, pędy zyskują pożądaną sztywność, a zawiązywanie i dojrzewanie owoców przebiega w zbliżonym tempie na całej kwaterze. W efekcie kombajn pracuje w bardziej jednorodnym łanie, a udział owoców o parametrach premium w plonie rośnie.

Po zbiorze mechanicznym – nieuchronnie wiążącym się z uszkodzeniami pędów – kluczowe jest szybkie uruchomienie procesów regeneracyjnych. Produkty stymulujące tworzenie tkanki kalusowej na ranach ograniczają wnikanie patogenów, przyspieszają zabliźnianie i pozwalają krzewom szybciej wejść w fazę budowy pąków na kolejny sezon.

Bezpieczne zakwaszanie i ochrona korzeni

Utrzymanie niskiego pH podłoża pod borówkę jest koniecznością, jednak agresywne zakwaszanie przy użyciu silnych kwasów może „przypalać” delikatne korzenie i degradować mikoryzę. - Dlatego coraz większym zainteresowaniem cieszą się rozwiązania takie jak Sulfacid – nawóz łączący azot (mocznik) z siarką, który działa zakwaszająco, a jednocześnie jest zdecydowanie bezpieczniejszy dla systemu korzeniowego niż klasyczny kwas azotowy. Stosując niższą dawkę w przeliczeniu na jednostkę zakwaszenia, plantator utrzymuje korzystne pH, nie niszcząc przy tym mikoryzy, która jest jednym z najważniejszych „sprzymierzeńców” borówki w pobieraniu składników pokarmowych – doradzała Dorota Furmaniak.

Program, nie pojedynczy zabieg!

- Produkcja borówki wysokiej pod zbiór mechaniczny wymaga myślenia programowego. Pojedyncza dawka wapnia czy doraźny zabieg aminokwasowy nie zastąpią spójnej strategii nawożenia i biostymulacji. Dopiero połączenie kilku elementów – zaawansowanej biostymulacji, optymalnego poziomu wapnia odżywczego, stabilnego systemu korzeniowego, precyzyjnego dokarmiania dolistnego i fertygacji oraz szybkiej regeneracji po stresach – pozwala w pełni wykorzystać potencjał plantacji – konkludowała główne wnioski ze swej prelekcji specjalistka.

Uznała, że rozwiązania Timac Agro, oparte na opatentowanych kompleksach i wieloletnich doświadczeniach w uprawach jagodowych, umożliwiają zbudowanie takiego programu w sposób dopasowany do konkretnego gospodarstwa: od startu po zimie, przez intensywny wzrost w czerwcu, aż po regenerację plantacji po zbiorach. Dzięki temu plantator, który produkuje borówkę „pod kombajn”, może jednocześnie celować w jakość pozwalającą na sprzedaż owoców w segmencie deserowym.

Dr inż. Diana Wieczorek, przedstawicielka ICL, mówiła o znaczeniu poszczególnych pierwiastków dla poprawnego wzrostu roślin jak i ich możliwości wydania plonu spełniającego oczekiwania plantatora. Chodziło więc o wysoką wydajność, ale także o jagody jędrne, które zachowają długi shelf life.

Dr inż. Diana Wieczorek, ICL

FOTO: Michał Piątek

Jak się okazuje, w nawożeniu doglebowym – przy zachowaniu pewnych restrykcji – z powodzeniem można w uprawie borówek stosować nawozy z gamy Agromaster. Łączy ona zaawansowaną technologię powlekania ze specjalnie wyselekcjonowanym konwencjonalnym granulatem. Cechą tych produktów jest kontrolowane uwalnianie składników pożywczych, które pozostają dostępne dla roślin dłużej – informowała w Łodzi dr inż. Diana Wieczorek.

Zespół ICL, Łódź 5 marca

FOTO: Michał Piątek

Niezłym źródłem fosforu jest z kolei Puraloop. Składnik ten jest potrzebny nie tylko do rozwoju systemu korzeniowego, ale także na dalszych etapach wegetacji borówek.

Czytaj także:

ekonomika uprawy borówki

Czy zaznaczające się coraz mocniej trendy są zagrożeniem dla przyszłości uprawy borówki?

Prawdziwie przełomowe wyniki daje jednak zastosowanie nawozu Polysulphate. To produkt powstały z naturalnej kopaliny wydobywanej pod dnem Morza Północnego. Polysulphate zawiera cztery substancje odżywcze: siarkę (S), potas (K), magnez (Mg) i wapń (Ca).

Więcej na filmie

Dzięki uprzejmości firmy ICL całe wystąpienie dr inż. Diany Wieczorek zarejestrowaliśmy w formie filmu, który z uwagi na czas trwania podzielony został na części. Z pierwszej z nich można dowiedzieć się o wpływie, jaki poszczególne pierwiastki mają na rozwój i plonowanie borówek oraz o krytycznych okresach w sezonie, gdy zapotrzebowanie na nie jest największe.

Zapraszam do zapoznania się z tym materiałem:

Rafał Szlązak, Agriport

FOTO: Michał Piątek

Rafał Szlązak z firmy Agriport chętnie przekazywał informacje dotyczące preparatu Killfixsar. Aplikacja produktu pozwala na osiągnięcie czterech głównych celów. Killfixsar jest jednocześnie katalizatorem mechanizmów obronnych, eliminator szkodników, biologiczny aktywator a w dodatku poprawia także skuteczność stosowanych środków ochrony roślin – mówił w Nadarzynie dyrektor handlowy firmy z Krasnegostawu. Dodał, że zawarta w preparacie technologia ILSAR wpływa na wzmocnienie mechanizmów obronnych roślin i pozwala lepiej przygotować je na ewentualną presję patogenów. Wszystko to ogranicza podatność roślin na ujemne skutki oddziaływania bakterii, wirusów i grzybów.

Activicur zdobył wyróżnienie na Bioagro Polska

FOTO: Michał Piątek

Na stoisku Activ można było zasięgnąć informacji o wyróżnionym podczas targów preparacie Activicur. Jest to nawóz zawierający miedź wykazujący działanie biostymulujące polegające na wzmacnianiu mechanizmów obronnych roślin. W swym składzie zawiera miedź systemiczną, która przenika do rośliny, gdzie rozpoznawana jest jako substancja obca. To zaś stymuluje procesy odpornościowe, ale też kwitnienie i owocowanie. Activicur dodatkowo zawiera dwa aktywatory fizjologiczne: jeden z nich stymuluje roślinę na wypadek stresu biotycznego, a drugi poprawia zdolności wegetacyjne rośliny. Activicur może być stosowany jako wsparcie w zwalczaniu takich chorób, jak parch, zaraza ogniowa, mączniak czy bakteriozy.

Stoisko Bioagris

FOTO: Michał Piątek

Bioagris na swym stoisku wystawowym zaprezentował znane i cenione rozwiązania, takie jak choćby ukorzeniacz BlackJak, nawóz spowalniający dojrzewanie Xstress czy ceniony zwłaszcza przez plantatorów produkujących owce w tunelach biofungicyd Polyversum WP. Być może mniej znanym rozwiązaniem ułatwiającym produkcję ogrodniczą z oferty firmy jest MycoTech BIO. Jest to nawóz mikrobiologiczny, który wspiera rozwój systemu korzeniowego roślin, zwiększa jego masę, a przy okazji redukuje ryzyko wystąpienia chorób glebowych. W swym składzie zawiera symbiotyczne grzyby mikoryzowe Glomus spp. – 20 000 spor/l oraz bakterie ryzosferowe – 4,2 x 108 jtk/ml.

Emil Szulc, Chemirol

FOTO: Michał Piątek

Z kolei w ofercie Chemirolu na szczególne wyróżnienie zasługuje Bakto ProFOS. Jest to produkt mikrobiologiczny, którego zastosowanie wspomaga odżywienie fosforem roślin. Mikroorganizmy zawarte w składzie Bakto ProFOS wytwarzają metabolity dzięki którym fosfor zapasowy, niedostępny dla roślin, ulega przekształceniu do przyswajalnej przez nie formy H2PO4. Jesteśmy bardzo dumni z tego produktu. Mamy bardzo dobre informacje zwrotne od plantatorów, którzy go stosują – mówił w Ptak Warsaw Expo w trakcie Bioagro Polska Emil Szulc, reprezentant Chemirolu.